ปวดสะโพกซ้ายร้าวลงขาในวัย 35... กล้ามเนื้อตึง หรือ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท?
“คุณหมอครับ ผมอายุแค่ 35 เอง ทำไมช่วงนี้ปวดสะโพกซ้ายจัง แถมบางทีมันร้าวลงไปถึงขาด้วย แบบนี้อันตรายไหม ต้องรักษาความเสี่ยงอัมพฤกษ์หรือเปล่า?”
นี่คือคำถามยอดฮิตจากชายหนุ่มวัยทำงานครับ วัย 35 ปีเป็นวัยที่ร่างกายยังดูแข็งแรง แต่จริงๆ แล้วเป็นช่วงที่ความเสื่อมเริ่มมาเยือนแบบเงียบๆ โดยเฉพาะคนที่นั่งทำงานนานๆ หรือยกของหนัก วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจว่าอาการปวดสะโพกร้าวลงขานี้ เกิดจากอะไรได้บ้าง และต้องจัดการอย่างไรครับ
เรื่องเล่าจากคนไข้: เคสของคุณเก่ง
คุณเก่ง (นามสมมติ) อายุ 35 ปี ทำงานเป็นโปรแกรมเมอร์ ต้องนั่งหน้าคอมพิวเตอร์วันละ 8-10 ชั่วโมง เริ่มมีอาการปวดหนึบๆ ที่สะโพกซ้ายมาประมาณ 2 สัปดาห์ ต่อมาเริ่มรู้สึกเหมือนมี "ไฟช็อต" ร้าวจากสะโพกผ่านหลังขาลงไปถึงน่อง
ตอนแรกคุณเก่งคิดว่าแค่กล้ามเนื้ออักเสบเลยไปนวด แต่อาการกลับแย่ลงจนเริ่มรู้สึกชาที่ปลายเท้า หมอจึงได้ตรวจเช็กอย่างละเอียดจนพบว่าสาเหตุไม่ได้มาจากสะโพกโดยตรง แต่มาจาก หมอนรองกระดูกหลังทับเส้นประสาท ครับ
ปวดสะโพกร้าวลงขา... สัญญาณเตือนจากเส้นประสาท
อาการปวดร้าวลงขา (Sciatica) ไม่ใช่โรคครับ แต่เป็น "อาการ" ที่บอกว่า เส้นประสาทไซอาติก (Sciatic Nerve) ซึ่งเป็นเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่สุดในร่างกายกำลังถูกรบกวน
ลองนึกภาพ "สายไฟ" ยาวๆ ที่ลากจากหลังส่วนล่าง ผ่านสะโพก ลงไปจนถึงปลายเท้าครับ ถ้ามีอะไรไปกดทับสายไฟเส้นนี้ที่ต้นทาง (ที่หลัง) หรือกลางทาง (ที่สะโพก) คุณจะรู้สึกปวดแปล๊บหรือชาไปตลอดสายไฟเส้นนั้นทันทีครับ
สาเหตุที่พบบ่อยในชายวัย 35 ปี
หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท (Herniated Disc): พบได้บ่อยที่สุดในวัยทำงาน หมอนรองกระดูกที่เหมือน "ไส้ขนมปัง" ปลิ้นออกมาเบียดเส้นประสาทที่หลัง แต่เราจะไปปวดที่สะโพกและขาแทน
กลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท (Piriformis Syndrome): เกิดจากกล้ามเนื้อลึกๆ ในก้นตึงตัวจัดจนไปกดทับเส้นประสาท มักเกิดกับคนที่นั่งนานๆ หรือกระเป๋าสตางค์ใบหนาเสียบไว้ที่กระเป๋าหลังกางเกงแล้วนั่งทับ
ข้อต่อสะโพกอักเสบ: อาจเกิดจากท่าทางหรือการเล่นกีฬาที่รุนแรง
กระดูกสันหลังเสื่อมก่อนวัย: จากพฤติกรรมการใช้งานหลังที่ไม่เหมาะสม
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ชายวัยทำงานควรระวัง
นั่งทำงานท่านานเกินไป: โดยไม่ลุกเปลี่ยนอิริยาบถ
ยกของหนักผิดท่า: ใช้หลังก้มยกแทนการใช้กำลังขา
น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์: ทำให้กระดูกสันหลังและสะโพกรับภาระหนัก
การสูบบุหรี่: ทำให้เลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูกลดลง ส่งผลให้เสื่อมไว
ขาดการออกกำลังกาย: กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวไม่แข็งแรงพอจะประคองหลัง
การตรวจวินิจฉัย (ทำอย่างไรถึงจะรู้สาเหตุจริง?)
เมื่อมาหาหมอ หมอจะดำเนินการตามขั้นตอนดังนี้ครับ:
การตรวจร่างกาย: ทดสอบการยกขาตรง (Straight Leg Raise test) เพื่อดูว่ามีการตึงของเส้นประสาทหรือไม่ และเช็กกำลังกล้ามเนื้อ
เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูกสันหลังและข้อสะโพกเบื้องต้น
MRI: หากอาการไม่ดีขึ้นหรือมีอาการชา/อ่อนแรง หมอจะใช้การสแกนแม่เหล็กไฟฟ้าเพื่อดู "หมอนรองกระดูก" และ "เส้นประสาท" ให้ชัดเจนครับ
แนวทางการรักษา (ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด!)
คนไข้กว่า 90% หายได้ด้วยวิธีไม่ต้องผ่าตัดครับ
ปรับพฤติกรรม: งดยกของหนัก เปลี่ยนเก้าอี้ทำงาน ลุกยืดเหยียดทุก 1 ชั่วโมง
กายภาพบำบัด: ใช้เครื่องมือลดปวด เช่น เลเซอร์ หรืออัลตราซาวด์ และฝึกท่าบริหารยืดกล้ามเนื้อสะโพกและเพิ่มความแข็งแรงของหลัง
การใช้ยา: ยาลดอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ยาคลายกล้ามเนื้อ และยาบำรุงเส้นประสาท
การฉีดยาเฉพาะจุด: หากปวดมาก หมออาจใช้เครื่อง Ultrasound นำวิถีเพื่อฉีดยาลดอักเสบไปที่รอบเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อที่กดทับได้อย่างแม่นยำ
การผ่าตัด: จะทำเฉพาะเมื่อรักษาด้วยวิธีอื่นไม่พ้นผล หรือเริ่มมีอาการอ่อนแรง ปัสสาวะอุจจาระลำบากเท่านั้นครับ
พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?
หายไหม? ส่วนใหญ่หายขาดได้ครับภายใน 4-8 สัปดาห์ถ้าปฏิบัติตามคำแนะนำเคร่งครัด
รักษานานไหม? ช่วงแรกอาจต้องกายภาพบำบัดสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง
มีโอกาสกลับมาเป็นอีกไหม? มีสูงครับ ถ้าเรายังกลับไปนั่งท่าเดิมๆ หรือยกของผิดท่าแบบเดิมอีก
ภาวะแทรกซ้อนหากปล่อยทิ้งไว้
กล้ามเนื้อขาฝ่อลีบ
ชาถาวรบริเวณปลายเท้าหรือขาหนีบ
สูญเสียการควบคุมการขับถ่าย (กรณีรุนแรงมาก)
5 วิธีป้องกันอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
จัดท่านั่งให้ถูกต้อง: หลังพิงพนัก เท้าวางราบพื้น จอคอมพิวเตอร์อยู่ในระดับสายตา
หมั่นยืดเหยียดกล้ามเนื้อก้น (Gluteal stretch): ลดการกดทับเส้นประสาท
ลดน้ำหนัก: ให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
ออกกำลังกายแบบ Low impact: เช่น เดินเร็ว หรือว่ายน้ำ
นอนที่นอนที่รับสรีระ: ไม่นิ่มหรือแข็งจนเกินไป
Q&A Section
Q: ปวดสะโพกร้าวลงขา จำเป็นต้องทำ MRI ทุกรายไหม? A: ไม่จำเป็นครับ ถ้าปวดครั้งแรกและไม่มีอาการอ่อนแรง หมอจะลองรักษาด้วยยาและกายภาพดูก่อน 2-4 สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้นค่อยพิจารณา MRI ครับ
Q: นวดแผนไทยช่วยได้ไหม? A: นวดผ่อนคลายได้ครับ แต่ต้องระวัง "การดัด ดึง หรือเหยียบ" เพราะถ้าสาเหตุมาจากหมอนรองกระดูกทับเส้น การดัดที่รุนแรงอาจทำให้หมอนรองกระดูกปลิ้นเพิ่มขึ้นจนเป็นอันตรายได้ครับ
Q: นานแค่ไหนถึงควรมาพบแพทย์? A: ถ้าปวดต่อเนื่องเกิน 1 สัปดาห์ หรือเริ่มมีอาการชา ร้าวลงไปใต้เข่า หรือขาเริ่มอ่อนแรง ควรมาพบหมอทันทีครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
ปวดสะโพกร้าวลงขาในคนวัย 35 มักเกี่ยวข้องกับหมอนรองกระดูกหลัง หรือกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท
อาการปวดร้าวเหมือนไฟช็อตคือสัญญาณเตือนว่า "เส้นประสาท" กำลังมีปัญหา
การตรวจร่างกายอย่างละเอียดช่วยแยกโรคได้ว่าสาเหตุอยู่ที่ "หลัง" หรือ "สะโพก"
การรักษาเน้นการปรับพฤติกรรม ยา และกายภาพบำบัด ซึ่งได้ผลดีในคนส่วนใหญ่
การป้องกันที่ดีที่สุดคือการไม่นั่งแช่ท่านานๆ และเสริมสร้างกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดสะโพก #ปวดร้าวลงขา #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ชามือชเท้า #ออฟฟิศซินโดรม #ปวดหลัง #กายภาพบำบัด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #กล้ามเนื้อสะโพกอักเสบ #สุขภาพผู้ชาย #Sciatica #HerniatedDisc #PiriformisSyndrome #OfficeSyndrome #DoctorKeng
Reference List
Jensen RK, Ongchi P, Kongsted A, et al. Diagnosis and treatment of sciatica. BMJ. 2019;367:l6273. doi:10.1136/bmj.l6273. PMID:31744830.
บทความนี้อธิบายวิธีวินิจฉัยอาการปวดร้าวลงขาแบบเป็นขั้นตอน เช่น ดูอาการเตือนอันตราย ประเมินระบบประสาท และเน้นว่าคนส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ด้วยการรักษาแบบประคับประคองก่อนKreiner DS, Matz P, Bono CM, et al. An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of lumbar disc herniation with radiculopathy. Spine J. 2014;14(1):180-191. doi:10.1016/j.spinee.2013.08.003. PMID:24239490.
แนวทางนี้สรุปหลักฐานเรื่องการวินิจฉัยหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวทับเส้นประสาท และบอกเมื่อไรควรใช้ยา กายภาพ ฉีดยา หรือผ่าตัด ให้หมอใช้ตัดสินใจรักษาได้อย่างเป็นระบบCass SP. Piriformis syndrome: a cause of nondiscogenic sciatica. Curr Sports Med Rep. 2015;14(1):41-44. doi:10.1249/JSR.0000000000000110. PMID:25574881.
บทความนี้อธิบายว่าอาการปวดร้าวลงขาบางรายไม่ได้มาจากหมอนรองกระดูก แต่เกิดจากกล้ามเนื้อไพริฟอร์มิสกดเส้นประสาทไซอาติก พร้อมเล่าอาการตรวจร่างกายและการรักษาRopper AH, Zafonte RD. Sciatica. N Engl J Med. 2015;372(13):1240-1248. doi:10.1056/NEJMra1410151. PMID:25806916.
รีวิวจาก NEJM ฉบับนี้อธิบายสาเหตุหลักของ sciatica เช่น หมอนรองกระดูกทับเส้น การตีบของช่องกระดูกสันหลัง แนวโน้มการหายเอง และการเลือกใช้ยา กายภาพ หรือผ่าตัดในแต่ละกรณีFoster NE, Anema JR, Cherkin D, et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. Lancet. 2018;391(10137):2368-2383. doi:10.1016/S0140-6736(18)30489-6. PMID:29573872.
บทความนี้สรุปว่าปวดหลังส่วนล่างเป็นปัญหาใหญ่ทั่วโลก และแนะนำให้ใช้แนวคิดดูแลแบบองค์รวม เน้นการให้ข้อมูล ฝึกออกกำลังกาย ปรับการทำงาน และใช้ยา/ผ่าตัดเท่าที่จำเป็นเพื่อลดโอกาสปวดเรื้อรัง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น