ปวดหลัง Back pain, Lumbar Spondylosis

วันศุกร์ที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569

ปวดหลังจากหลัง... วิ่งปรี๊ดลงไปถึงเท้า! ใช่ "เส้นประสาททับ" หรือแค่กล้ามเนื้อตึง?

"หมอครับ ผมปวดหลังล่างมาก แต่ที่กังวลกว่าคือมันไม่ได้ปวดแค่ที่หลัง แต่มันวิ่งปรี๊ดเหมือนไฟช็อตลงไปที่น่องจนถึงหลังเท้า บางทีก็รู้สึกซ่า ๆ ชา ๆ แบบนี้ผมเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทหรือเปล่าครับ?"

นี่คือคำถามสุดฮิตจาก “คุณวิทย์” (นามสมมติ) หนุ่มวัยทำงานที่ต้องนั่งหน้าคอมพิวเตอร์วันละ 8-10 ชั่วโมง คุณวิทย์เริ่มจากปวดหลังตื้อ ๆ แต่พอผ่านไปอาทิตย์หนึ่ง อาการกลับเริ่ม "ลาม" ลงไปที่ขาจนทำให้เขาเริ่มเดินลำบากและกังวลว่าจะกลายเป็นอัมพฤกษ์

อาการปวดที่วิ่งจากหลังลงไปถึงเท้านี้ ในทางการแพทย์เรามีชื่อเรียกเฉพาะครับ และมันเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่า "มีบางอย่างกำลังรบกวนสายไฟหลัก" ของคุณอยู่

ทำไมปวดหลังถึงลามไปถึงเท้าได้? (Pathogenesis)

หลายคนสงสัยว่า "เจ็บเท้า แต่ทำไมหมอตรวจหลัง?"

ลองนึกภาพร่างกายเราเป็น "บ้านไม้" ครับ เส้นประสาทที่ออกจากกระดูกสันหลังก็เหมือน "สายไฟเมนหลัก" ที่วิ่งจากคัตเอาท์ (หลัง) ลงไปจ่ายไฟให้หลอดไฟ (ขาและเท้า)

การกดทับที่ต้นทาง: เมื่อหมอนรองกระดูกสันหลังปลิ้นออกมา (Disc Herniation) หรือกระดูกสันหลังเสื่อมจนทรุด มันจะไปเบียดสายไฟเมนที่หลังครับ
สัญญาณรบกวน: พอสายไฟถูกทับ สัญญาณไฟฟ้าที่ส่งไปจะรวนครับ สมองจะไม่ได้รับสัญญาณว่า "ปวดหลัง" อย่างเดียว แต่จะตีความว่า "ปวดขา" หรือ "ชาเท้า" ตามแนวที่สายไฟเส้นนั้นวิ่งผ่าน
การอักเสบลุกลาม: ไม่ใช่แค่การกดทับอย่างเดียวครับ แต่สารเคมีจากการอักเสบที่หมอนรองกระดูกจะไหลไปโดนเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการแสบร้อนเหมือนไฟช็อตวิ่งลงไปนั่นเอง

3 สัญญาณที่บอกว่า "ใช่... เส้นประสาทโดนทับเข้าแล้ว"

หากคุณปวดหลังและมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย โอกาสที่จะเป็นเส้นประสาทถูกกดทับ (Sciatica) มีสูงมากครับ:

ปวดเหมือนไฟช็อต (Electric Shock Pain): เป็นอาการปวดแหลม ๆ ที่วิ่งปรี๊ดลงไปตามขา มักเป็นข้างเดียว
ชา หรือ ยิบ ๆ (Numbness/Tingling): รู้สึกหนา ๆ เหมือนเข็มหมุดทิ่มบริเวณน่อง หลังเท้า หรือนิ้วหัวแม่เท้า
กล้ามเนื้ออ่อนแรง (Weakness): เริ่มกระดกข้อนิ้วเท้าไม่ได้ หรือเดินแล้วเท้าตกลากพื้น (Foot drop)

การตรวจที่แม่นยำ... แยก "หลัง" ออกจาก "ขา" (Investigation)

เมื่อคุณวิทย์มาหาผม เราจะใช้กระบวนการคัดกรองเพื่อให้แน่ใจว่าปัญหาอยู่ที่ไหนกันแน่:

การทดลองยกขาตึง (SLRT): หมอจะให้คุณนอนหงายแล้วค่อย ๆ ยกขาข้างที่ปวดขึ้น ถ้าแค่ยกนิดเดียวก็เจ็บแปล๊บจากหลังลงไปถึงขา แสดงว่าเส้นประสาทถูกดึงรั้งจากการกดทับครับ
อัลตราซาวด์ (Ultrasound): หมอใช้ดูความตึงตัวของกล้ามเนื้อสะโพก เพราะบางครั้งกล้ามเนื้อก้นที่ตึงเกินไป (Piriformis) ก็ไปทับเส้นประสาทได้เหมือนกัน ซึ่งอาการจะคล้ายหมอนรองกระดูกทับเส้นมาก
MRI (เอ็มอาร์ไอ): นี่คือพระเอกครับ หมอจะเห็นชัดเจนเลยว่าหมอนรองกระดูกข้อไหน (L4-L5 หรือ L5-S1) ที่ปลิ้นออกมาทับเส้นประสาท และทับรุนแรงขนาดไหน

แนวทางการรักษา: ไม่ใช่ทุกคนที่ต้อง "ผ่าตัด"

ผมบอกคุณวิทย์เสมอว่า 90% ของคนไข้ที่มีอาการเส้นประสาททับ "หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด" ครับ

การปรับท่าทาง: เลี่ยงการนั่งแช่นาน ๆ เลี่ยงการก้มยกของหนัก และปรับเก้าอี้ทำงานให้รองรับส่วนโค้งของหลัง
การใช้ยาเฉพาะทาง: ยาแก้ปวดกลุ่มเส้นประสาท (Neuropathic pain medication) จะช่วยลดอาการแสบร้อนและชาได้ดีกว่ายาแก้ปวดทั่วไป
การฉีดยาลดอักเสบเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection): หากปวดรุนแรง หมอจะใช้เครื่องเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์นำทางฉีดยาลดอักเสบเข้าที่จุดที่เส้นประสาทถูกทับโดยตรง วิธีนี้ช่วยลดบวมและลดปวดได้เร็วมาก
กายภาพบำบัด: การดึงหลังและการฝึกกล้ามเนื้อหน้าท้องเพื่อสร้าง "เสื้อพยุงหลังธรรมชาติ"

พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?

ระยะเฉียบพลัน: หากรักษาถูกวิธีภายใน 4-6 สัปดาห์ อาการปวดร้าวลงขาจะค่อย ๆ ย้อนกลับขึ้นมาที่หลัง (Centralization) และหายไปในที่สุด
ระยะเรื้อรัง: หากปล่อยทิ้งไว้นาน เส้นประสาทอาจเสียหายจนชาถาวร หรือกล้ามเนื้อขาลีบเล็กลงได้ครับ

สรุป

ปวดหลังร้าวลงเท้า คือสัญญาณเตือนว่า "สายไฟ" ของคุณกำลังลำบากครับ จะทับมากหรือทับน้อยต้องให้หมอช่วยตรวจดู แต่ส่วนใหญ่มักรักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและการใช้ยาที่ตรงจุด อย่ารอจนขาอ่อนแรงหรือกั้นปัสสาวะไม่อยู่ เพราะนั่นคือภาวะฉุกเฉินที่อาจต้องผ่าตัดด่วนครับ

"รักษาที่หลัง แต่อาจหายปวดที่เท้า... เพราะร่างกายเราเชื่อมต่อกันด้วยสายไฟที่ชื่อว่าเส้นประสาทครับ"

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดหลังลงเท้า #หมอนรองกระดูกทับเส้น #เส้นประสาททับ #ปวดขา #ชาเท้า #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ออฟฟิศซินโดรม #Sciatica #ปวดหลังเรื้อรัง

References

Jensen RK, et al. (2019). Diagnosis and treatment of sciatica. (สรุปการวินิจฉัยและการจัดการภาวะปวดร้าวลงขาจากเส้นประสาทถูกกดทับ)
Koes BW, et al. (2007). Diagnosis and treatment of sciatica. (บทความใน BMJ ที่อธิบายกลไกการปวดจากหลังลงไปถึงเท้า)
Ropper AH, Zafonte RD. (2015). Sciatica. (บทความวิชาการใน New England Journal of Medicine เกี่ยวกับสาเหตุและการดำเนินโรค)
Chiu CC, et al. (2015). The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc. (การศึกษาเรื่องโอกาสที่หมอนรองกระดูกจะยุบตัวหายเองโดยไม่ต้องผ่าตัด)
American Academy of Orthopaedic Surgeons (2020). Herniated Disc in the Lower Back. (แนวทางมาตรฐานการดูแลผู้ป่วยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท)

5 สัญญาณเตือน "หมอนรองกระดูกทับเส้น" ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

5 สัญญาณเตือน "หมอนรองกระดูกทับเส้น" ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที... ช้าแค่นิดเดียวอาจเดินไม่ได้ตลอดชีวิต!

"หมอครับ ผมนึกว่าแค่ปวดหลังธรรมดา เลยซื้อยามากินเองจนเกือบสายเกินไป"

นี่คือคำสารภาพจาก “คุณต้น” (นามสมมติ) หนุ่มออฟฟิศวัย 35 ปี ที่มาหาผมด้วยอาการขาข้างซ้ายขยับไม่ได้และกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ คุณต้นทนปวดหลังเรื้อรังมาเป็นเดือนครับ คิดว่าแค่กล้ามเนื้ออักเสบจากการนั่งนานๆ แต่ความจริงคือ "หมอนรองกระดูก" ของเขาแตกและปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทขนาดใหญ่ จนเส้นประสาทเริ่ม "ตาย"

เหตุการณ์นี้จะไม่เกิดขึ้นเลย ถ้าเราสังเกตสัญญาณเตือนที่ร่างกายพยายามส่งเสียงตะโกนบอกเรา วันนี้ผมจะมาบอก 5 สัญญาณอันตรายที่คุณห้ามมองข้ามเด็ดขาดครับ

ทำไมหมอนรองกระดูกทับเส้นถึงน่ากลัว?

ลองนึกภาพ "หมอนรองกระดูก" เป็นเหมือน "โดนัทไส้เยลลี่" ที่วางอยู่ระหว่างข้อกระดูกสันหลังครับ ส่วน "เส้นประสาท" ก็เหมือน "สายไฟ" เส้นเล็กๆ ที่วิ่งผ่านข้างๆ โดนัทนั้น

เมื่อโดนัทแตก ไส้เยลลี่จะปลิ้นออกมาทับสายไฟครับ ถ้าทับเบาๆ สายไฟก็แค่รบกวน ส่งสัญญาณปวดๆ คันๆ แต่ถ้าทับแรงจนสายไฟขาดหรือชำรุดหนัก สัญญาณไฟฟ้าที่ส่งไปเลี้ยงขาหรือควบคุมการขับถ่ายก็จะถูกตัดขาดทันทีครับ

5 สัญญาณอันตราย (Red Flags) ที่ต้องถึงมือหมอด่วน!

หากคุณมีอาการปวดหลังร่วมกับข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้วางทุกอย่างแล้วไปแผนกฉุกเฉินทันทีครับ:

1. ขาอ่อนแรงอย่างรวดเร็ว (Motor Weakness)

ไม่ใช่แค่รู้สึกเพลียๆ นะครับ แต่เป็นอาการเช่น เดินแล้วเท้าตก (Foot drop) เดินสะดุดบ่อยๆ หรือจู่ๆ ขาก็ทรุดพับไปเอง ลุกขึ้นยืนไม่ได้ อาการนี้บอกว่าเส้นประสาทที่สั่งการกล้ามเนื้อกำลังถูกกดทับอย่างรุนแรง

2. คุมการขับถ่ายไม่ได้ (Bowel/Bladder Dysfunction)

นี่คือสัญญาณที่อันตรายที่สุดครับ! หากคุณเริ่มกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ หรืออุจจาระราดโดยไม่รู้ตัว หรือในทางกลับกันคือปวดปัสสาวะมากแต่เบ่งไม่ออก นี่คือภาวะ "กลุ่มอาการรากประสาทส่วนปลายถูกกดทับ" (Cauda Equina Syndrome) ซึ่งต้องผ่าตัดฉุกเฉินภายใน 24-48 ชั่วโมงเท่านั้น

3. ชาบริเวณ "อานม้า" (Saddle Anesthesia)

ลองจินตนาการถึงส่วนของร่างกายที่สัมผัสกับอานเวลาเราขี่จักรยานครับ (บริเวณเป้า ก้นย้อย และอวัยวะเพศ) หากบริเวณนี้ชาหนึบจนไม่มีความรู้สึก นั่นคือสัญญาณว่าเส้นประสาทส่วนปลายสุดของไขสันหลังกำลังวิกฤตครับ

4. ปวดร้าวลงขาเหมือนไฟช็อต (Sciatica)

ปวดจากหลังส่วนล่าง วิ่งผ่านก้น ลงไปที่น่องหรือเท้า เป็นความปวดที่รุนแรงจนนอนไม่ได้ เปลี่ยนท่าไหนก็ไม่หาย ปวดแบบแหลมๆ เหมือนมีใครเอาไฟฟ้ามาช็อตที่ขาตลอดเวลา

5. อาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว แม้จะพักแล้ว

ปกติอาการปวดหลังทั่วไป เมื่อนอนพักจะดีขึ้น แต่ถ้าคุณนอนนิ่งๆ แล้วยังปวดทุรนทุราย หรืออาการชาเริ่มลามจากปลายเท้าขึ้นมาที่ต้นขาอย่างรวดเร็ว อย่ารอจนถึงเช้าครับ

หมอจะตรวจอะไรบ้างเมื่อไปถึงโรงพยาบาล? (Investigation)

เมื่อมาถึงมือหมอ เราจะไม่เดาครับ แต่จะใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์:

การตรวจความรู้สึกและแรงจ้าน (Neurological Exam): หมอจะทดสอบการกระดกเท้า และการรับความรู้สึกตามผิวหนัง
MRI (เอ็มอาร์ไอ): นี่คือพระเอกของงานครับ เพราะจะเห็นชัดเจนเลยว่าหมอนรองกระดูกชิ้นไหนปลิ้นออกมา และกดทับเส้นประสาทไปกี่เปอร์เซ็นต์
การตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG): ทำในบางรายเพื่อดูว่าเส้นประสาทเสียหายไปมากน้อยแค่ไหน

ทางเลือกการรักษา: ไม่ใช่ทุกคนต้องลงเอยด้วยการผ่าตัด

แม้จะเป็นสัญญาณเตือน แต่ถ้ามาเร็ว หมอยังมีทางเลือกครับ:

ยาลดการอักเสบเส้นประสาท: ในกรณีที่เริ่มมีอาการชาแต่ยังไม่แรง
การฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงประสาท: เพื่อลดการบวมของเส้นประสาทที่ถูกทับ ให้มีพื้นที่หายใจมากขึ้น
การผ่าตัดผ่านกล้องเอ็นโดสโคป (Endoscopic Surgery): ถ้าจำเป็นต้องผ่า ปัจจุบันเราแผลเล็กมากเท่ารูกุญแจ ฟื้นตัวไว และไม่ต้องพักฟื้นนานเหมือนสมัยก่อนครับ

พยากรณ์โรค: จะกลับมาเดินได้ปกติไหม?

มาเร็ว (ภายใน 24 ชม.): โอกาสที่เส้นประสาทจะฟื้นตัวกลับมาปกติมีสูงมากครับ
มาช้า (ทิ้งไว้หลายวัน): เส้นประสาทอาจเสียหายถาวร แม้จะผ่าตัดเอาส่วนที่ทับออกแล้ว แต่อาการชาหรืออ่อนแรงอาจหลงเหลือไปตลอดชีวิต

สรุป

ปวดหลังธรรมดา "รอได้" แต่ถ้าปวดหลังแล้ว "อ่อนแรง-กั้นไม่อยู่-ชาเป้าก้น" อันนี้ "รอไม่ได้" ครับ การตัดสินใจไปโรงพยาบาลทันทีของคุณ อาจเป็นเส้นแบ่งระหว่างการกลับมาเดินได้ปกติ กับการต้องใช้รถเข็นไปตลอดชีวิต

"ฟังเสียงร่างกาย ก่อนที่ร่างกายจะไม่มีเสียงให้คุณได้ยินครับ"

#ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้น #อันตราย #อ่อนแรง #ชาขา #หมอเก่ง #กระดูกสันหลัง #ผ่าตัดแผลเล็ก #CaudaEquina #สุขภาพ

References

Gardner A, et al. (2011). Cauda equina syndrome: a review of the current management. (สรุปภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาทที่ต้องรีบผ่าตัด)
Lavy C, et al. (2009). Cauda equina syndrome. (อธิบายอาการ Red Flags ที่สำคัญสำหรับประชาชน)
National Institute for Health and Care Excellence (NICE) (2020). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. (แนวทางการคัดกรองอาการปวดหลังที่อันตราย)
American Association of Neurological Surgeons (2021). Herniated Disc. (ข้อมูลความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนของหมอนรองกระดูกเคลื่อน)
Deyo RA, et al. (1992). What can the history and physical examination tell us about low back pain? (การตรวจวินิจฉัยเพื่อแยกแยะโรคปวดหลังที่รุนแรง)

เจอภาพ MRI "หมอนรองกระดูกทับเส้น" แต่ทำไมไม่ค่อยปวด... ต้องรีบผ่าไหม?

"หมอคะ ดูภาพสแกนสิคะ หมอนรองกระดูกมันปลิ้นออกมาเบ้อเริ่มเลย แต่ทำไมป้าแค่ตื้อๆ หลัง ไม่ได้ปวดเจียนตายเหมือนในเน็ตบอก แบบนี้ต้องรีบผ่าตัดไหมคะ กลัวมันจะไปทับจนเป็นอัมพาต!"

นี่คือความกังวลของ “คุณป้าสมศรี” (นามสมมติ) วัย 58 ปี ที่ถือฟิล์ม MRI มาหาผมด้วยมืออันสั่นเทา ผลในใบรายงานระบุชัดเจนว่ามีหมอนรองกระดูกเคลื่อน (Disc Herniation) แต่เจ้าตัวยังเดินปร๋อ แค่ปวดหลังเวลาก้มๆ เงยๆ เล็กน้อยเท่านั้น

วันนี้ผมจะมาไขข้อข้องใจที่หลายคนมักเข้าใจผิดว่า "ผล MRI คือคำพิพากษา" จริงๆ แล้วเรื่องนี้มีเบื้องลึกเบื้องหลังที่น่าสนใจครับ

MRI คือ "ภาพถ่าย" ไม่ใช่ "อาการ"

หนึ่งในความจริงที่น่าตกใจของวงการแพทย์คือ "ภาพ MRI ที่ดูน่ากลัว อาจไม่ได้แปลว่าคนไข้ต้องเจ็บปวดเสมอไป"

มีการศึกษาวิจัยพบว่า คนปกติที่ไม่ปวดหลังเลย เมื่อนำมาทำ MRI จะพบว่ามีหมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือเสื่อมได้สูงถึง 30-50% โดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัวด้วยซ้ำครับ เพราะร่างกายมนุษย์เรามีความมหัศจรรย์ในการปรับตัว และไม่ใช่ว่าการกดทับทุกจุดจะส่งผลต่อเส้นประสาทในระดับที่ทำให้เกิดความเจ็บปวดรุนแรง

ทำไมหมอนรองกระดูกเคลื่อน แต่ไม่ปวด? (Pathogenesis)

ลองนึกภาพ "หมอนรองกระดูก" เหมือน "ขนมปังไส้ครีม" ครับ เมื่อเราใช้งานหนักหรืออายุมากขึ้น ไส้ครีม (วุ้นข้างใน) อาจจะปลิ้นออกมาข้างนอกได้:

ถ้าไส้ที่ปลิ้นไม่โดนเส้นประสาท: คุณอาจจะไม่มีอาการอะไรเลย หรือแค่ปวดหลังตื้อๆ จากการอักเสบของตัวหมอนรองกระดูกเอง
ถ้าเส้นประสาท "ทนได้": ร่างกายบางคนมีช่องไขสันหลังที่กว้าง แม้จะมีอะไรมาเบียดบ้าง แต่เส้นประสาทก็ยังมีที่ว่างพอให้หายใจได้ ไม่ถึงกับ "ขาดเลือด" หรือ "ส่งสัญญาณปวด" ออกมา
การอักเสบสงบลง: ในระยะแรกที่หมอนรองปลิ้นใหม่ๆ จะมีสารเคมีที่ก่อให้เกิดการอักเสบออกมาเยอะ (Inflammatory mediators) ช่วงนั้นจะปวดมาก แต่พอเวลาผ่านไป สารเหล่านี้จางลง เหลือเพียงการกดทับทางกายภาพที่ร่างกายปรับตัวได้แล้ว อาการปวดจึงหายไป

แล้วแบบไหนที่เรียกว่า "อันตราย" (Investigation & Symptoms)

หมอไม่ได้รักษา "ฟิล์มเอกซเรย์" ครับ แต่หมอรักษา "คนไข้" ดังนั้นสิ่งที่สำคัญกว่าภาพ MRI คือ อาการจากการตรวจร่างกายดังนี้:

กำลังกล้ามเนื้อ: ขาอ่อนแรงไหม กระดกข้อมือหรือนิ้วเท้าได้ปกติไหม?
ระบบประสาทสัมผัส: ขาชาหนึบเป็นแถบๆ หรือรู้สึกเหมือนมีไฟช็อตลงขาหรือไม่?
การตอบสนอง (Reflex): หมอจะใช้ค้อนยางเคาะดูการตอบสนองของเส้นประสาท
สัญญาณอันตราย (Red Flags): ถ้าเริ่มคุมการขับถ่ายไม่ได้ (อุจจาระ/ปัสสาวะราด) หรือชาบริเวณอวัยวะเพศและก้นย้อย นี่คือภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัดทันทีครับ

การรักษา: ถ้าปวดไม่มาก "ผ่าตัด" คือทางเลือกสุดท้าย

สำหรับเคสแบบคุณป้าสมศรี ที่ภาพ MRI ดูน่ากลัวแต่ปวดไม่มาก แนวทางการรักษาคือการ "ให้เวลาร่างกายได้ซ่อมแซมตัวเอง" ครับ

การปรับพฤติกรรม: เลี่ยงการยกของหนัก ท่าทางที่ต้องก้มบิดตัว และหมั่นบริหารกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว (Core Muscle) เพื่อให้มาช่วยพยุงกระดูกสันหลังแทน
การใช้ยา: ยาลดปวดกลุ่มเส้นประสาท หรือยาลดอักเสบในระยะสั้น
กายภาพบำบัด: การดึงหลัง (Traction) หรือการใช้เครื่องมือลดปวดสามารถช่วยได้มาก
การฉีดยาลดอักเสบเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection): ในกรณีที่ปวดร้าวลงขาชัดเจนแต่ยังไม่อยากผ่าตัด การฉีดยาโดยใช้เครื่องเอกซเรย์นำทางจะช่วยลดการอักเสบที่ต้นตอได้ดีเยี่ยม

พยากรณ์โรค: หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นจะหายไปไหม?

เชื่อไหมครับว่า หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมา สามารถ "ฝ่อและยุบตัวลง" ได้เองตามธรรมชาติ โดยเม็ดเลือดขาวในร่างกายจะมาทำหน้าที่ "กำจัด" ส่วนที่เกินออกมาเปรียบเสมือนเทศบาลมาเก็บขยะครับ

โอกาสหายโดยไม่ผ่าตัด: สูงถึง 80-90% ในกลุ่มที่อาการไม่รุนแรง
การกลับเป็นซ้ำ: เกิดขึ้นได้ถ้าเราไม่เปลี่ยนพฤติกรรม ยังก้มยกของหนักเหมือนเดิม

สรุป

ภาพ MRI เป็นเพียง "แผนที่" ที่บอกว่ามีรอยโรคอยู่ตรงไหน แต่ "ความเจ็บปวด" คือตัวบ่งชี้ว่าแผนที่นั้นสร้างปัญหาให้เราจริงหรือไม่ หากคุณพบว่าหมอนรองกระดูกเคลื่อนแต่ยังใช้ชีวิตได้ปกติ ไม่มีการอ่อนแรง "การผ่าตัดอาจไม่ใช่คำตอบครับ"

"รักษาคนไข้ ไม่ใช่รักษาฟิล์มสแกน"

#ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้น #MRI #ไม่ต้องผ่าตัด #ออฟฟิศซินโดรม #หมอเก่ง #กระดูกสันหลัง #สุขภาพหลัง #กายภาพบำบัด

References

Jensen MC, et al. (1994). Magnetic resonance imaging of the lumbar spine in people without back pain. (งานวิจัยคลาสสิกที่พบว่าคนปกติที่ไม่มีอาการปวดหลัง มักตรวจพบหมอนรองกระดูกผิดปกติใน MRI)
Chiu CC, et al. (2015). The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc. (การศึกษาระบุว่าหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมาสามารถฝ่อหายเองได้ตามธรรมชาติ)
Kreiner DS, et al. (2014). An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of lumbar disc herniation with radiculopathy. (แนวทางการรักษาตามหลักวิชาการที่เน้นการรักษาแบบไม่ผ่าตัดเป็นอันดับแรก)
Brinjikji W, et al. (2015). Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. (การทบทวนวรรณกรรมที่ยืนยันว่าความเสื่อมของกระดูกสันหลังพบได้ทั่วไปในคนไม่มีอาการ)
Peul WC, et al. (2007). Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. (การเปรียบเทียบระหว่างการผ่าตัดกับการรักษาแบบประคับประคอง พบว่าในระยะยาวให้ผลลัพธ์ไม่ต่างกันมากในกลุ่มที่ไม่มีอาการรุนแรง)

วันพุธที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569

ปวดหลังร้าวลงขา หมอนรองกระดูกเคลื่อน ไม่ผ่าจะหายมั้ย เมื่อไหร่ต้องผ่าตัด

หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้น... ไม่ผ่าจะหายไหม? หรือต้องจบที่เตียงผ่าตัดทุกคน?”

“คุณหมอครับ ผมปวดหลังร้าวลงขาจนเดินแทบไม่ได้ ผล MRI บอกว่าหมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาท แบบนี้ผมต้องผ่าตัดสถานเดียวเลยไหมครับ? ใจหนึ่งก็กลัว อีกใจก็เจ็บจนทนไม่ไหวแล้ว”

นี่คือความกังวลใจอันดับหนึ่งของคนไข้ที่มาหาผมด้วยอาการปวดหลังร้าวลงขาครับ คำว่า “หมอนรองกระดูกเคลื่อน” ฟังดูเหมือนอวัยวะเราหลุดออกมาแล้วต้องจับใส่คืนด้วยการผ่าตัดเท่านั้น แต่ความจริงทางการแพทย์อาจทำให้คุณโล่งใจขึ้นครับ เพราะร่างกายเรามีความมหัศจรรย์ในการ “ซ่อมแซมตัวเอง” ได้มากกว่าที่คิด

เรื่องจริงจากห้องตรวจ: เจลลี่ที่หายไปเองได้!

ลองนึกภาพตามนะคุณต้น (นามสมมติ) อายุ 35 ปี ยกของหนักแล้วปวดหลังแปล๊บ ร้าวลงขาซ้ายทันที ผล MRI เห็นชัดเลยว่ามีหมอนรองกระดูกปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทเหมือน “ไส้ขนมปังทะลัก” คุณต้นกลัวการผ่าตัดมาก ผมเลยวางแผนรักษาแบบไม่ผ่าตัดให้ ทั้งกินยา ปรับพฤติกรรม และกายภาพอย่างเคร่งครัด

ผ่านไป 3 เดือน คุณต้นกลับมาหาผมด้วยรอยยิ้ม อาการปวดหายไป 90% พอทำ MRI ซ้ำ ปรากฏว่าก้อนที่เคยปลิ้นออกมามัน “หดตัวและเล็กลง” จนแทบไม่ทับเส้นประสาทแล้วครับ! นี่คือข้อพิสูจน์ว่า ไม่ใช่ทุกคนที่หมอนรองเคลื่อนจะต้องจบลงด้วยการผ่าตัด

อธิบายความจริง: ร่างกายกำจัด "ส่วนเกิน" ได้อย่างไร?

หมอนรองกระดูกของเราข้างในเป็นสารกึ่งเหลวเหมือนเจลลี่ครับ เมื่อมันปลิ้นออกมานอกตำแหน่ง (Pathogenesis) ร่างกายจะมองว่ามันคือ “สิ่งแปลกปลอม”

กระบวนการอักเสบ: ร่างกายจะส่งเม็ดเลือดขาวมาที่บริเวณนั้นเพื่อพยายาม "กิน" หรือ "ย่อยสลาย" เจลลี่ส่วนที่ปลิ้นออกมา
การขาดน้ำ: ก้อนที่ปลิ้นออกมาจะค่อยๆ สูญเสียน้ำและเหี่ยวเล็กลงตามกาลเวลา (Resorption) จนแรงกดทับต่อเส้นประสาทลดลง
การปรับตัวของเส้นประสาท: เส้นประสาทที่เคยอักเสบจะค่อยๆ ปรับตัวจนชินกับพื้นที่ใหม่ ทำให้อาการปวดลดลง

เมื่อไหร่ที่คุณยัง "ไม่ต้องรีบผ่า" (เกณฑ์ความปลอดภัย)

ถ้าคุณมีอาการปวดร้าวลงขา แต่ยังไม่มี "สัญญาณอันตราย" คุณสามารถเลือกการรักษาแบบประคับประคองได้ก่อน 6-8 สัปดาห์:

กินยา: เพื่อลดการอักเสบของเส้นประสาท
ทำกายภาพบำบัด: ฝึกกล้ามเนื้อหน้าท้องและหลังให้แข็งแรงเพื่อเป็น "เข็มขัดธรรมชาติ" พยุงกระดูกสันหลัง
ฉีดยาเข้าโพรงประสาท: ใช้ในกรณีปวดมากเพื่อลดอักเสบเฉพาะจุด ช่วยให้กลับมาออกกำลังกายได้เร็วขึ้น

"สัญญาณเตือน" เมื่อไหร่ที่ต้องตัดสินใจ "ผ่าตัด" ทันที?

แม้ 90% ของคนไข้จะหายได้โดยไม่ผ่าตัด แต่มี 10% ที่จำเป็นต้องผ่าเพื่อรักษาเส้นประสาทไม่ให้เสียหายถาวร (Red Flags):

กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้: หรือมีอาการชาบริเวณเป้ากางเกง (Cauda Equina Syndrome) อันนี้ต้องผ่าตัดด่วนภายใน 24-48 ชั่วโมง
ขาอ่อนแรงชัดเจน: เช่น กระดกข้อเท้าไม่ได้ เดินแล้วเท้าตบพื้น เสียงดังแปะๆ (Foot Drop)
ปวดรุนแรงจนใช้ชีวิตไม่ได้: รักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเต็มที่แล้ว 1-2 เดือน แต่อาการยังแย่ลงจนทำงานไม่ได้ นอนไม่หลับ
อาการชาที่มากขึ้นเรื่อยๆ: จนขาเริ่มลีบลง

พยากรณ์โรค: หายแล้วจะกลับมาเป็นอีกไหม?

โรคนี้ "หายได้" ครับ แต่โอกาสกลับมาเป็นซ้ำขึ้นอยู่กับ "วินัย" ของคุณ ถ้าหายปวดแล้วกลับไปยกของหนัก นั่งหลังขดหลังแข็ง หรือปล่อยให้น้ำหนักตัวเกิน หมอนรองตัวอื่นก็อาจจะปลิ้นตามมาได้ การดำเนินโรคในระยะยาวจึงขึ้นอยู่กับการปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์เป็นสำคัญครับ

สรุป หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้น “หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด” ในคนไข้ส่วนใหญ่ครับ ร่างกายเราเก่งพอที่จะจัดการสิ่งแปลกปลอมได้เองถ้าเราให้เวลาและดูแลอย่างถูกวิธี แต่ถ้ามีอาการอ่อนแรงหรือคุมการขับถ่ายไม่ได้ นั่นคือเวลาที่ต้องยอมให้หมอช่วยด้วยการผ่าตัดครับ

#หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดหลังร้าวลงขา #รักษาหมอนรองกระดูกโดยไม่ต้องผ่าตัด #หมอเก่ง #กระดูกสันหลัง #ปวดหลัง #สุขภาพดี #กายภาพบำบัด #อาการอ่อนแรง #ผ่าตัดส่องกล้อง

References

Chiu CC, et al. (2015). The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review.(วิจัยสรุปโอกาสที่หมอนรองกระดูกจะหดหายไปเองได้ถึง 60-70% ในบางระยะ)
Peul WC, et al. (2007). Surgery versus Prolonged Conservative Treatment for Sciatica. (การเปรียบเทียบผลระยะยาวระหว่างการผ่าตัดกับการรักษาแบบประคับประคอง)
Amin RM, et al. (2017). Lumbar Disc Herniation: A Review. (สรุปแนวทางการจัดการหมอนรองกระดูกทับเส้นที่อัปเดตที่สุด)
Saal JA, Saal JS. (1989). Nonoperative treatment of herniated lumbar intervertebral disc with radiculopathy. (งานวิจัยคลาสสิกที่ยืนยันความสำเร็จของการรักษาแบบไม่ผ่าตัด)
NASS Clinical Guideline (2020). Diagnosis and Treatment of Lumbar Disc Herniation with Radiculopathy.(แนวทางมาตรฐานโลกในการวินิจฉัยและรักษาหมอนรองทับเส้น)

ปวดหลังร้าวลงขา... ยิ่งพักยิ่งหาย หรือยิ่งขยับยิ่งดี?

ปวดหลังร้าวลงขา... ยิ่งพักยิ่งหาย หรือยิ่งขยับยิ่งดี?(คำตอบที่อาจเปลี่ยนวิธีรักษาของคุณ)

“หมอครับ ตั้งแต่ผมปวดหลังร้าวลงขา ผมก็นอนซมอยู่บนเตียงมา 3 วันแล้วครับ ลุกไปไหนไม่ไหว กลัวว่าขยับแล้วหมอนรองมันจะปลิ้นออกมามากกว่าเดิม แบบนี้ผมทำถูกไหมครับ?”

นี่คือความเข้าใจที่แพร่หลายที่สุดอย่างหนึ่งในโรคปวดหลังครับ สมัยก่อนเราอาจจะเชื่อว่าการ “นอนพักนิ่งๆ บนเตียง (Bed Rest)” คือวิธีรักษาที่ดีที่สุด แต่ปัจจุบันงานวิจัยทางการแพทย์เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงครับ เพราะการนอนนิ่งๆ นานเกินไป กลับกลายเป็น “ยาพิษ” ที่ทำให้หายช้าลงและกล้ามเนื้อลีบตัวลงเรื่อยๆ

วันนี้ผมจะมาไขข้อข้องใจว่า เมื่อความปวดจู่โจม คุณควร "หยุด" หรือควร "ไปต่อ" แบบไหนถึงจะปลอดภัยครับ

เรื่องจริงจากห้องตรวจ: เคสคุณน้าสายอดทน

น้าประภา (นามสมมติ) มีอาการปวดหลังร้าวลงน่องอย่างรุนแรง น้าเลือกที่จะนอนนิ่งๆ บนเตียงนุ่มๆ เป็นเวลาเกือบ 2 สัปดาห์ เพราะคิดว่าเป็นการพักกระดูก ผลที่ตามมาคือ น้าเริ่มมีอาการ “ขาอ่อนแรง” และพอจะกลับมาเดินจริงๆ กล้ามเนื้อหลังกลับรับน้ำหนักไม่ไหว ทำให้ปวดหนักกว่าเดิมจนแทบก้าวขาไม่ออก

สิ่งที่หมอต้องทำคือการปรับความคิดใหม่ว่า “เราต้องขยับ แต่ต้องขยับให้ถูกท่าและถูกเวลาครับ”

อธิบายความจริง: ทำไมการ "นอนยาว" ถึงไม่ช่วย?

ในระยะที่ปวดเสียวร้าวลงขา (Pathogenesis) มักเกิดจากการที่เส้นประสาทถูกรบกวน ไม่ว่าจะเป็นจากหมอนรองกระดูกเคลื่อน หรือกล้ามเนื้อหนีบเส้นประสาท

ถ้าเรานอนนิ่งนานเกิน 48 ชั่วโมง: กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว (Core Muscle) ที่ทำหน้าที่เหมือน "เข็มขัดพยุงหลัง" ตามธรรมชาติจะเริ่มอ่อนแอลงอย่างรวดเร็ว
การไหลเวียนเลือดลดลง: เมื่อไม่ขยับ เลือดที่จะนำสารอาหารไปซ่อมแซมเส้นประสาทและกระดูกอ่อนก็น้อยลง ทำให้การอักเสบหายช้า
ข้อต่อฝืดตึง: การอยู่นิ่งๆ ทำให้พังผืดเริ่มเกาะตามข้อต่อกระดูกสันหลัง ทำให้พอจะกลับมาขยับจริงๆ ก็จะเจ็บและฝืดกว่าเดิม

แล้วเมื่อไหร่ควร "พัก" เมื่อไหร่ควร "ขยับ"?

หมอขอสรุปเป็นกฎง่ายๆ ดังนี้ครับ:

1. ช่วงเฉียบพลัน (1-2 วันแรก): ถ้าปวดจนร้าวเหมือนไฟช็อตทุกครั้งที่ขยับ การนอนพักคือสิ่งที่ทำได้ครับ แต่ ไม่ควรนอนยาวตลอดทั้งวัน ควรลุกขึ้นมาเดินเปลี่ยนอิริยาบถไปเข้าห้องน้ำ หรือเดินสั้นๆ ในบ้านทุกๆ 1-2 ชั่วโมง เพื่อไม่ให้กล้ามเนื้อยึด

2. ช่วงฟื้นตัว (หลังจาก 2 วันเป็นต้นไป): นี่คือช่วงที่ต้อง “ขยับ” ครับ โดยต้องเป็นการขยับที่ไม่มีการบิดหรือก้มหลังอย่างรุนแรง การเดินเบาๆ บนพื้นราบคือการทำกายภาพบำบัดที่ดีที่สุดและประหยัดที่สุด เพราะช่วยให้หมอนรองกระดูกได้รับสารอาหารจากการขยับตัว

การตรวจและรักษา: ก่อนจะเริ่มขยับต้องรู้อะไรบ้าง?

หากคุณปวดร้าวลงขา หมอจะแนะนำขั้นตอนดังนี้ครับ:

การตรวจร่างกาย: หมอจะทดสอบความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและการรับความรู้สึกของขา เพื่อดูว่าเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงระดับไหน
MRI (คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): หากอาการไม่ดีขึ้นใน 4-6 สัปดาห์ การทำ MRI จะช่วยให้เห็นชัดเจนว่าจุดที่ทับเส้นคือจุดไหน และเหมาะสมกับการรักษาแบบใด
การรักษาด้วยยาและการฉีด: ในช่วงที่ปวดจนขยับไม่ได้ การใช้ยาช่วยลดการอักเสบ หรือการฉีดยาเข้าโพรงประสาทโดยใช้ เอกซเรย์/อัลตราซาวด์นำทาง จะช่วย “เปิดทาง” ให้ความเจ็บปวดลดลง จนคุณสามารถกลับไปทำกายภาพและขยับตัวได้ง่ายขึ้น

พยากรณ์โรค: การขยับช่วยให้หายขาดจริงไหม?

การดำเนินโรคของปวดหลังร้าวลงขา ส่วนใหญ่จะค่อยๆ ดีขึ้นใน 6-8 สัปดาห์ครับ ความลับอยู่ที่การ “สร้างกล้ามเนื้อพยุงหลัง” หากคุณยอมขยับอย่างเหมาะสมและฝึกท่าบริหารอย่างสม่ำเสมอ โอกาสที่จะต้องไปถึงห้องผ่าตัดจะลดลงเหลือน้อยกว่า 10% เลยทีเดียวครับ

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง (ถ้ามัวแต่พักจนไม่ขยับ)

กล้ามเนื้อลีบ: โดยเฉพาะกล้ามเนื้อน่องและหน้าขา
เส้นประสาทอักเสบเรื้อรัง: ยิ่งทิ้งไว้นานโดยไม่รักษาหรือขยับกระตุ้น เส้นประสาทอาจเสียหายถาวรจนชาไม่หาย
ภาวะซึมเศร้า: การนอนติดเตียงนานๆ ส่งผลต่อสุขภาพจิตอย่างมาก

สรุป คำตอบคือ “นอนพักเพียงสั้นๆ แล้วรีบกลับมาขยับอย่างระมัดระวัง” คือหัวใจของการรักษาปวดหลังร้าวลงขาครับ การอยู่นิ่งๆ ไม่ใช่คำตอบของกระดูกและข้อ แต่การเคลื่อนไหวอย่างมีสติคือยาขนานเอก

สำหรับท่านที่กังวลว่า "ขยับแล้วจะเจ็บ" หรือ "ไม่รู้จะเริ่มท่าไหน" ผมยินดีให้คำปรึกษาเพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะกับสภาพหลังของคุณที่สุดครับ

#ปวดหลังร้าวลงขา #หมอนรองทับเส้น #ปวดหลัง #หมอเก่ง #กายภาพบำบัด #กระดูกสันหลัง #สุขภาพดี #รักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด #อาการชาลงขา #ปรับพฤติกรรม

References

Dahm KT, et al. (2010). Advice to rest in bed versus advice to stay active for acute low-back pain and sciatica.(วิจัยยืนยันว่าการใช้ชีวิตตามปกติได้ผลดีกว่าการนอนพักบนเตียง)
Oliveira CB, et al. (2018). Clinical practice guidelines for the management of non-specific low back pain in primary care. (แนวทางเวชปฏิบัติที่แนะนำให้ผู้ป่วยปวดหลังพยายามเคลื่อนไหวร่างกายให้เร็วที่สุด)
Qaseem A, et al. (2017). Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain. (คำแนะนำให้เริ่มจากการขยับตัวและกายภาพก่อนการใช้ยารุนแรง)
Hagen KB, et al. (2005). The Cochrane review of bed rest for lower back pain and sciatica. (บทสรุปที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์การรักษาจากการนอนพักเป็นความพยายามขยับตัว)
Jensen RK, et al. (2019). Diagnosis and treatment of sciatica. (สรุปแนวทางการรักษาอาการปวดร้าวลงขาที่ทันสมัยที่สุด)

ปวดหลังร้าวลงขา สาเหตุ?

“หมอครับ ผมปวดหลังร้าวลงขามาเป็นอาทิตย์แล้ว ไปอ่านในเน็ตเขาบอกว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทชัวร์ๆ ต้องผ่าตัดแน่เลย ผมกลัวมากครับหมอ”

นี่คือประโยคเปิดตัวของคนไข้เกือบทุกรายที่เดินเข้ามาด้วยอาการปวดหลังครับ พอมีอาการ “ร้าวลงขา” ปุ๊บ ทุกคนจะพุ่งเป้าไปที่ หมอนรองกระดูก ทันที แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาการร้าวลงขามันเหมือน “สัญญาณเตือนภัย” ที่บอกว่ามีบางอย่างไปรบกวนเส้นประสาท แต่มันอาจจะมาจากสาเหตุอื่นที่แก้ไขง่ายกว่าที่คุณคิดก็ได้ครับ

เรื่องจริงจากห้องตรวจ: เคสคุณต้นกับอาการ "เลียนแบบ"

คุณต้น (นามสมมติ) อายุ 45 ปี ทำงานออฟฟิศ เดินกะเผลกเข้ามาบอกว่าปวดก้นย้อยร้าวลงไปถึงน่อง มั่นใจมากว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น แต่พอหมอตรวจร่างกายอย่างละเอียด กลับพบว่า “หมอนรองกระดูกปกติ” ครับ!

แต่สิ่งที่เจอคือ กล้ามเนื้อสะโพกของคุณต้นมันตึงเปรี๊ยะจนไปเบียดเส้นประสาท (ที่เรียกว่ากลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท) แค่ทำกายภาพและยืดกล้ามเนื้อให้ถูกจุด อาการร้าวลงขาก็หายเป็นปลิดทิ้งโดยไม่ต้องผ่าตัดเลย

อธิบายความจริง: ทำไมถึงร้าวลงขา?

เส้นประสาทที่ไปเลี้ยงขาของเรา มันมีต้นกำเนิดมาจากแนวสันหลังครับ ถ้าเปรียบเส้นประสาทเหมือน "สายไฟ" ที่ลากจากสวิตช์ (หลัง) ไปที่หลอดไฟ (ขา) อาการร้าวหรือไฟช็อตมันเกิดขึ้นได้จากหลายจุด:

ปัญหาที่สวิตช์ (หมอนรองกระดูก): หมอนรองกระดูก (เปรียบเหมือนเจลลี่นุ่มๆ) มันปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทโดยตรง (Pathogenesis) อันนี้คือโรคยอดฮิตที่ทุกคนรู้จัก
ปัญหาที่ตัวบ้าน (ช่องกระดูกสันหลัง): ในผู้สูงอายุ กระดูกอาจจะหนาตัวขึ้นจนช่องทางเดินเส้นประสาทแคบลง ทำให้เส้นประสาทถูกเบียด
ปัญหาที่ระหว่างทาง (กล้ามเนื้อ): กล้ามเนื้อรอบก้นหรือสะโพกที่ตึงมากๆ สามารถหนีบเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่วิ่งผ่านได้ ทำให้มีอาการร้าวลงขาเหมือนกันเป๊ะ!

อาการแบบไหน...คือของจริง?

ลองสังเกตอาการตัวเองดูนะครับ:

ถ้าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น: มักจะปวดเวลา "ก้มหน้า" หรือ "ไอ จาม" เพราะแรงดันในหมอนรองกระดูกจะเพิ่มขึ้นจนมันไปเบียดเส้นประสาทมากขึ้น
ถ้าเป็นกล้ามเนื้อสะโพก: มักจะปวดเวลา "นั่งนานๆ" หรือเดินเยอะๆ แต่พอยืดกล้ามเนื้อก้นแล้วจะรู้สึกเบาลง
ถ้าเป็นกระดูกสันหลังตีบแคบ: มักจะปวดเวลา "เดิน" ไปสักพักแล้วขาก้าวไม่ออก ต้องนั่งก้มหลังถึงจะหาย

ตรวจให้ชัด...ไม่ต้องเดาเอาเอง

การวินิจฉัยไม่ใช่แค่การดูแผ่นฟิล์มครับ แต่ต้องเริ่มจาก:

ตรวจร่างกาย: หมอจะให้ลองยกขาเหยียดตรง (Straight Leg Raising Test) ถ้าเป็นหมอนรองทับเส้นจริง แค่ยกขาขึ้นนิดเดียวจะเจ็บเหมือนโดนไฟช็อตลงขา
เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูกว่าทรุดหรือเคลื่อนไหม
MRI (คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): อันนี้คือ "ตาทิพย์" ครับ เห็นชัดเลยว่าหมอนรองกระดูกปลิ้นจริงไหม ปลิ้นไปทางไหน และทับเส้นประสาทมากน้อยแค่ไหน (Investigation ที่แม่นยำที่สุด)

การรักษา: ไม่ได้จบที่การผ่าตัดเสมอไป!

เชื่อไหมครับว่า คนไข้ที่มีอาการปวดหลังร้าวลงขา มากกว่า 80-90% หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากปฏิบัติตามนี้:

ปรับพฤติกรรม: เลิกยกของหนัก เลิกนั่งนานๆ และปรับท่านั่งให้หลังตรง
การใช้ยา: ยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ และยาช่วยลดการทำงานของเส้นประสาทที่ไวเกินไป
ฉีดยาเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection): กรณีปวดมาก หมอสามารถใช้เครื่องอัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์นำทาง เพื่อฉีดยาลดอักเสบไปวางที่ "หน้าประตู" เส้นประสาทที่ถูกทับ ช่วยลดปวดได้ดีและตรงจุด
ผ่าตัด: จะทำต่อเมื่อมีอาการรุนแรง เช่น ขาเริ่มอ่อนแรง ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือรักษาด้วยวิธีอื่นมา 2-3 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น

พยากรณ์โรค: จะกลับมาเป็นซ้ำไหม?

โรคนี้ "หายได้" แต่ "กลับมาใหม่ได้" ถ้าเรายังใช้ชีวิตแบบเดิมครับ การดำเนินโรคขึ้นอยู่กับการดูแลกล้ามเนื้อหลังให้แข็งแรง ถ้าเราทำกายภาพบำบัดสม่ำเสมอ หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมาในระยะแรกๆ ร่างกายสามารถ "ย่อยสลาย" และดูดซึมกลับไปเองได้ตามธรรมชาติครับ

สรุป ปวดหลังร้าวลงขา ไม่ได้แปลว่าต้องจบที่เตียงผ่าตัดเสมอไป สิ่งสำคัญคือต้องหา "ต้นเหตุ" ให้เจอว่าไฟช็อตมาจากจุดไหน การรักษาที่ถูกต้องและรวดเร็วจะช่วยให้คุณกลับมาเดินได้คล่องตัวเหมือนเดิมครับ

สำหรับท่านที่มีข้อสงสัยหรือกังวลใจเกี่ยวกับข้อมูลในบทความนี้ ผมยินดีรับฟังและแลกเปลี่ยนความเห็นด้วยความเคารพในทุกมุมมองครับ เพราะอาการปวดของแต่ละคนมีที่มาไม่เหมือนกัน การวินิจฉัยที่แม่นยำจึงสำคัญที่สุด

#ปวดหลังร้าวลงขา #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ปวดหลัง #หมอเก่ง #กระดูกสันหลัง #ออฟฟิศซินโดรม #ปวดสะโพกร้าวลงขา #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด #สุขภาพหลัง

References

Kreiner DS, et al. (2020). North American Spine Society Evidence-Based Clinical Guideline for Multidisciplinary Spine Care: Diagnosis and Treatment of Low Back Pain. (แนวทางการวินิจฉัยและรักษาปวดหลังส่วนล่างแบบสหสาขาวิชาชีพ)
Amin RM, et al. (2017). Lumbar Disc Herniation. (สรุปกลไกการเกิดและแนวทางการจัดการหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อน)
Foster NE, et al. (2018). Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. (การป้องกันและการรักษาปวดหลังด้วยหลักฐานทางการแพทย์ล่าสุด)
Hopayian K, Daniell MC. (2018). The clinical features of piriformis syndrome: a systematic review. (วิจัยเกี่ยวกับกลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท ซึ่งมีอาการคล้ายหมอนรองทับเส้น)
Qaseem A, et al. (2017). Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. (แนวทางการรักษาปวดหลังแบบไม่ใช้วิธีการผ่าตัด)

วันพฤหัสบดีที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569

ปวดหลังแบบไหน... แค่เมื่อย หรือเรื่องใหญ่ถึงขั้น "กระดูกทับเส้น"?

“โอ๊ย! ปวดหลังอีกแล้ว สงสัยก้มหยิบของผิดท่า” “นวดเท่าไหร่ก็ไม่หาย หรือจะเป็นกระดูกทับเส้นประสาทแบบในข่าวหรือเปล่านะ?”

ประโยคเหล่านี้ผมได้ยินจนชินหูครับ หลายคนมีอาการปวดหลังแล้วกังวลไปต่างๆ นานา บางคนคิดว่าแค่เมื่อยเลยปล่อยทิ้งไว้จนอาการหนัก ในขณะที่บางคนแค่ปวดนิดเดียวก็กลัวว่าจะต้องผ่าตัด วันนี้ผมจะมาช่วยคัดกรองอาการให้เห็นภาพชัดๆ ว่าปวดแบบไหนคือ "กล้ามเนื้อ" และแบบไหนคือ "กระดูกทับเส้น" เพื่อที่คุณจะได้ดูแลตัวเองได้อย่างถูกต้องครับ

เรื่องเล่าจากคนไข้: สองความต่างของอาการปวด

ลองนึกภาพตามผมนะครับ เคสแรกคือคุณต้น (นามสมมติ) พนักงานออฟฟิศที่ต้องแบกเป้หนักและนั่งทำงานนานๆ วันหนึ่งคุณต้นก้มลงเก็บปากกาแล้วจี๊ดขึ้นมาที่หลังส่วนล่าง ขยับตัวลำบาก แต่อาการปวดกระจุกอยู่แค่แถวๆ เอว พอนอนพักหรือทายาแก้ปวดก็เริ่มดีขึ้น แบบนี้ส่วนใหญ่คือ กล้ามเนื้ออักเสบ ครับ

เคสที่สองคือคุณป้าประภา (นามสมมติ) คุณป้ามีอาการปวดหลังมานาน แต่พักหลังเริ่มมีอาการแปลกๆ คือเวลาเดินนานๆ จะรู้สึกเหมือนมีไฟช็อตจากเอววิ่งลงไปที่น่อง บางครั้งเท้าช้าหนึบๆ เหมือนเป็นเหน็บชาตลอดเวลา แม้จะนอนพักอาการปวดร้าวนี้ก็ยังไม่หายไป แบบนี้แหละครับที่น่าสงสัยว่าจะเป็น หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

อธิบายความจริง: ทำไมปวดเหมือนกันแต่สาเหตุต่างกัน?

เพื่อให้เข้าใจง่าย ผมอยากให้ลองนึกภาพ "หลัง" ของเราเหมือนกับ เสาไฟ ครับ

กล้ามเนื้อ คือสายสลิงที่ดึงเสาไฟไว้ไม่ให้ล้ม ถ้าสลิงตึงเกินไปหรือขาด (อักเสบ) เราจะปวดและขยับเสาได้ยาก
กระดูกทับเส้น คือตัวเสาไฟ (กระดูก) หรือหมอนรองกระดูก (แผ่นยางกั้น) มันเอียงไปทับ "สายไฟ" (เส้นประสาท) ที่วิ่งอยู่ข้างในเสา พอสายไฟโดนทับ กระแสไฟก็ส่งไปไม่ถึงปลายทาง เกิดอาการชา หรือปวดร้าวเหมือนไฟช็อตนั่นเองครับ

ตามหลักพยาธิสภาพ (Pathogenesis) อาการปวดจากกล้ามเนื้อจะเกิดจากการฉีกขาดเล็กๆ ของเส้นใยกล้ามเนื้อ ทำให้มีการหลั่งสารอักเสบออกมา อาการจะเด่นชัดเมื่อมีการขยับ แต่ถ้าเป็นกระดูกทับเส้น อาการปวดเกิดจากการที่รากประสาทโดนกดหรือระคายเคือง ซึ่งจะส่งผลไปตามแนวยาวของเส้นประสาทนั้นๆ ครับ

สังเกตตัวเองเบื้องต้น: ปวดแบบไหน "ส่อแวว" อันตราย?

1. สัญญาณของปวดหลังจากกล้ามเนื้อ (มักไม่ร้ายแรง):

ปวดกระจุกอยู่บริเวณหลังส่วนล่าง เอว หรือสะโพก ไม่ร้าวลงไปต่ำกว่าเข่า
อาการปวดจะสัมพันธ์กับการเคลื่อนไหว เช่น ก้มแล้วปวด หรือบิดตัวแล้วปวด
จุดที่ปวดมักจะมีจุดที่กดแล้วเจ็บชัดเจน
มักจะดีขึ้นหลังจากได้พักการใช้งาน 2-3 วัน

2. สัญญาณของกระดูกทับเส้นประสาท (ต้องเฝ้าระวัง):

ปวดร้าวลงขา: ปวดจากหลังวิ่งลงไปที่น่องหรือหลังเท้า เหมือนมีเส้นอะไรบางอย่างตึงหรือเจ็บแปล๊บๆ
อาการชา: รู้สึกชาหนึบๆ ที่ฝ่าเท้า หรือบริเวณง่ามนิ้วเท้า
อ่อนแรง: เดินแล้วรองเท้าหลุดโดยไม่รู้ตัว หรือเขย่งเท้าไม่ได้
ไอหรือจามแล้วสะดุ้ง: เวลาไอ จาม หรือเบ่งอุจจาระ จะมีอาการปวดจี๊ดลงขาชัดเจนขึ้น

เมื่อมาหาหมอ เราจะตรวจอะไรบ้าง? (Investigation)

หากคุณมาพบผมด้วยอาการที่น่าสงสัย ผมจะเริ่มจากการตรวจร่างกายพื้นฐาน เช่น การให้นอนหงายแล้วยกขาตรง (Straight Leg Raising Test) เพื่อดูว่าเส้นประสาทมีการตึงตัวจากการโดนทับหรือไม่

หากอาการไม่ชัดเจนหรือต้องการยืนยัน หมออาจแนะนำ:

เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูช่องว่างระหว่างกระดูกว่าแคบลงไหม หรือมีกระดูกเคลื่อนหรือไม่
MRI (คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): นี่คือ "ไม้ตาย" เลยครับ เพราะจะเห็นภาพหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทได้ชัดเจนมาก (เหมือนเรามองเห็นไส้ขนมปังที่ทะลักออกมา)
การตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG): ใช้ในกรณีที่ต้องการดูว่าเส้นประสาทเสียหายไปมากน้อยเพียงใด

แนวทางการรักษา: ไม่ต้องกลัวการผ่าตัดเสมอไป

ความเข้าใจผิดที่ใหญ่ที่สุดคือ "เป็นกระดูกทับเส้นต้องผ่าตัด" จริงๆ แล้วกว่า 90% ของคนไข้ผมรักษาหายได้โดย ไม่ต้องผ่าตัด ครับ!

การรักษาเบื้องต้น: พักการใช้งานหนัก กินยาลดอักเสบ และยาบำรุงเส้นประสาท
กายภาพบำบัด: การดึงหลัง (Traction) หรือการใช้ความร้อนช่วยลดการอักเสบ
การฉีดยาเฉพาะจุด: ปัจจุบันเราใช้เครื่อง อัลตราซาวด์ (Ultrasound) ช่วยนำทางเพื่อฉีดยาลดอักเสบไปที่รากประสาทโดยตรง วิธีนี้แม่นยำและช่วยลดปวดได้ดีมาก
การผ่าตัด: เราจะทำก็ต่อเมื่อ รักษาด้วยวิธีอื่นมา 6-12 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรง เช่น ขาอ่อนแรง หรือคุมการขับถ่ายไม่ได้เท่านั้นครับ

พยากรณ์โรค: หายแล้วจะเป็นอีกไหม?

ปวดกล้ามเนื้อหายเร็วกว่าครับ ส่วนกระดูกทับเส้นต้องใช้เวลาให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึมหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นกลับเข้าไป (ซึ่งเกิดขึ้นได้เองตามธรรมชาติในหลายๆ เคส) สิ่งสำคัญคือ ภาวะแทรกซ้อน หากปล่อยไว้นานจนเส้นประสาทฝ่อ ขาอาจลีบถาวรได้ ดังนั้นการมาหาหมอเร็วคือดีที่สุดครับ

สรุป

ไม่ว่าคุณจะปวดหลังแบบไหน สิ่งที่ "ห้ามทำ" คือการฝืนใช้งานต่อ หรือไปบีบนวดรุนแรงโดยที่ยังไม่รู้สาเหตุ เพราะถ้าเป็นกระดูกทับเส้น การนวดแรงๆ อาจทำให้อาการแย่ลงได้ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดหลัง #กระดูกทับเส้น #กล้ามเนื้ออักเสบ #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ปวดร้าวลงขา #หมอเก่ง #ดูแลสุขภาพ #ออฟฟิศซินโดรม #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ผ่าตัด

References

Deyo RA, et al. (2024). Low Back Pain: A Primary Care Update. (ข้อมูลการจำแนกประเภทอาการปวดหลังเบื้องต้นสำหรับบุคลากรทางการแพทย์)
Jensen RK, et al. (2025). Lumbar disc herniation: Diagnosis and management. (การวินิจฉัยและการรักษาโรคหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อนทับเส้นประสาทฉบับปรับปรุง)
National Institute for Health and Care Excellence (NICE) (2024). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. (แนวทางการประเมินและจัดการอาการปวดหลังและอาการปวดร้าวลงขา)
Spine Journal (2023). Differential diagnosis of muscular vs neurological back pain. (บทความวิชาการว่าด้วยการวินิจฉัยแยกโรคระหว่างอาการปวดจากกล้ามเนื้อและระบบประสาท)
American Academy of Physical Medicine and Rehabilitation (2025). Conservative management of radiculopathy. (แนวทางการรักษาอาการรากประสาทถูกกดทับด้วยวิธีประคับประคอง)