เคยผ่าตัดหลังไปแล้ว ทำไมยังกลับมาปวดร้าวลงขาได้อีก

 

ก้มยกของ แล้วเสียวแปลบจากหลังลงไปถึงน่อง

เดินไกลสักหน่อย ขาเริ่มชา ต้องหยุดยืนพัก

ทั้งที่เคยผ่าตัดหลังมาแล้ว นึกว่าจะหายขาดไปนานแล้ว

คุณสมชาย วัย 51 ปี ผ่าตัดหมอนรองกระดูกหลังมากว่า 20 ปี

วันนี้กลับมาปวดหลังร้าวลงขาซ้าย ปวดสะโพก ปวดน่อง ชาเวลายกของหนัก

ในใจมีแต่คำถามเดียว "หรือว่าต้องผ่าอีกครั้ง?"

บทความนี้จะอธิบายว่า อาการแบบนี้เกิดจากอะไรได้บ้าง และทำไมหลายกรณีไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดซ้ำเสมอไป ครับ

――――――――――――――――――――――――

เคยผ่าตัดหลังไปแล้ว ทำไมยังกลับมาปวดร้าวลงขาได้อีก

――――――――――――――――――――――――

เคยมีคนเข้าใจว่า ผ่าตัดหลังครั้งเดียวแล้วจบ ไม่กลับมาเป็นอีก

แต่ความจริงในห้องตรวจไม่ได้เป็นแบบนั้นเสมอไปครับ คนที่เคยผ่าตัดหลังมาหลายปี แล้ววันหนึ่งกลับมาปวดร้าวลงขาใหม่ พบได้บ่อยกว่าที่คิด และที่สำคัญคือ "สาเหตุ" ของการปวดรอบใหม่นี้ ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องเดิมที่เคยผ่าเสมอไป

―――――――――――――――――――――――――

คุณสมชาย วัย 51 ปี เคยเป็นคนแข็งแรง ยกของ ทำงานบ้าน ขับรถเที่ยวได้ตามปกติ

เมื่อ 20 กว่าปีก่อน เคยผ่าตัดหมอนรองกระดูกหลังเคลื่อน หลังผ่าตัดอาการก็ดีขึ้น ใช้ชีวิตได้สบายมานาน

จนช่วงหลังเริ่มมีอาการปวดหลังร้าวลงขาซ้าย ลามไปถึงสะโพกและน่อง เวลายกของหนักจะรู้สึกชาที่ขา เดินไกลก็เริ่มล้า

เขาลังเลที่จะมาหาหมอ เพราะกลัวคำเดียว คือกลัวว่าจะต้องเข้าห้องผ่าตัดอีกครั้ง

―――――――――――――――――――――――――

หลายคนไม่รู้ว่า อาการปวดร้าวลงขาในคนที่เคยผ่าตัดหลังมาก่อน เกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ใช่แค่สาเหตุเดียว

"ทำไมถึงเกิด" ลองนึกภาพเส้นประสาทที่วิ่งจากกระดูกสันหลังลงไปเลี้ยงขา เหมือน "สายไฟ" ที่ลอดผ่านช่องเล็กๆ ระหว่างข้อกระดูก เมื่ออายุมากขึ้น หรือเมื่อโครงสร้างหลังเคยถูกผ่าตัดมาก่อน หมอนรองกระดูกและข้อต่อรอบๆ จะค่อยเสื่อมและเปลี่ยนรูปไปตามเวลา ทำให้ช่องที่สายไฟลอดผ่านแคบลง หรือมีบางอย่างไปเบียดสายไฟเส้นนั้น

"เกิดทีละขั้นอย่างไร" จุดเริ่มมักมาจากหมอนรองกระดูกที่เริ่มแบนและสูญเสียความยืดหยุ่น เหมือน "ฟองน้ำ" ที่เก่าและแห้งลง เมื่อรับน้ำหนักหรือก้มยกของ แรงกดจะกระจายไม่ดีเหมือนเดิม ข้อต่อด้านหลังจึงต้องรับแรงมากขึ้น เกิดการหนาตัว มีหินปูนงอก หรือมีพังผืดสะสม ทั้งหมดนี้ค่อยๆ ไปเบียดช่องทางเดินของเส้นประสาท

"ทำไมอาการจึงเป็นแบบนี้" เมื่อเส้นประสาทที่ไปเลี้ยงขาถูกเบียดหรือถูกกระตุ้น ความปวดจึงไม่ได้อยู่แค่ที่หลัง แต่ "ร้าว" ไปตามแนวที่เส้นประสาทนั้นวิ่งผ่าน คือลงสะโพก ต้นขา และน่อง ส่วนอาการชาเวลายกของหนัก เกิดเพราะตอนที่ออกแรงหรือแอ่นหลัง ช่องทางเดินของเส้นประสาทจะแคบลงชั่วขณะ เส้นประสาทจึงถูกกดเพิ่มในจังหวะนั้นพอดี

―――――――――――――――――――――――――

อาการปวดร้าวลงขาในคนที่เคยผ่าตัดหลัง อาจมาจากสาเหตุเหล่านี้ครับ

[1] หมอนรองกระดูกเคลื่อนซ้ำที่ระดับเดิม (Recurrent Herniated Disc) คือหมอนรองกระดูกตรงตำแหน่งที่เคยผ่า กลับมาเคลื่อนออกมาเบียดเส้นประสาทอีกครั้ง

[2] หมอนรองกระดูกเคลื่อนที่ระดับใหม่ คือเกิดปัญหาขึ้นที่ข้อกระดูกระดับอื่น ที่ไม่ใช่จุดเดิมที่เคยผ่าตัด

[3] โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Stenosis) คือช่องทางเดินของเส้นประสาทแคบลงจากความเสื่อมตามวัย มักทำให้เดินไกลแล้วขาชาหรือล้า ต้องหยุดพักหรือก้มตัวจึงดีขึ้น

[4] พังผืดหรือแผลเป็นจากการผ่าตัดเดิม ที่ค่อยๆ ก่อตัวรอบเส้นประสาท แล้วไปรั้งหรือเบียดในภายหลัง

[5] ความเสื่อมและความไม่มั่นคงของข้อต่อกระดูกสันหลัง ที่ทำให้กระดูกขยับมากกว่าปกติเวลาเคลื่อนไหว

จะเห็นว่าแต่ละสาเหตุต่างกัน และวิธีดูแลก็ต่างกันด้วย เพราะแบบนี้ "การหาสาเหตุที่แท้จริงให้เจอก่อน" จึงสำคัญกว่าการรีบตัดสินใจว่าจะผ่าหรือไม่ผ่า

―――――――――――――――――――――――――

ปัจจัยที่ทำให้เสี่ยงต่อการกลับมาปวดร้าวลงขา

[1] การสูบบุหรี่ ทำให้หมอนรองกระดูกเสื่อมเร็วและซ่อมแซมตัวเองได้แย่ลง

[2] โรคเบาหวานที่คุมน้ำตาลได้ไม่ดี ส่งผลต่อสุขภาพของเส้นประสาทและหมอนรองกระดูก

[3] น้ำหนักตัวที่มากเกินไป เพิ่มแรงกดต่อกระดูกสันหลังในทุกการเคลื่อนไหว

[4] การยกของหนักผิดท่า หรือทำงานที่ต้องก้มเงยซ้ำๆ เป็นเวลานาน

[5] อายุที่มากขึ้น ซึ่งมาพร้อมความเสื่อมตามธรรมชาติของหมอนรองและข้อต่อ

―――――――――――――――――――――――――

แนวทางการวินิจฉัย หมอจะค่อยๆ หาสาเหตุไปทีละขั้น ครับ

[1] ซักประวัติอย่างละเอียด ว่าปวดตรงไหน ร้าวไปทางใด ชาแบบไหน เป็นมากตอนทำอะไร และเคยผ่าตัดที่ระดับใดมาก่อน

[2] ตรวจร่างกาย เช่น ทดสอบยกขาตรง ตรวจกำลังกล้ามเนื้อขา ตรวจความรู้สึกและปฏิกิริยาตอบสนองของขา เพื่อดูว่าเส้นประสาทเส้นใดถูกรบกวน

[3] เอกซเรย์ เพื่อดูแนวกระดูก ความมั่นคง และร่องรอยความเสื่อม

[4] เอ็มอาร์ไอ (MRI) เป็นการตรวจที่เห็นเส้นประสาท หมอนรองกระดูก และเนื้อเยื่อรอบๆ ได้ชัดที่สุด ในคนที่เคยผ่าตัดมาก่อน บางครั้งต้องฉีดสารทึบร่วมด้วย เพื่อช่วยแยกว่าเป็น "พังผืดแผลเป็น" หรือ "หมอนรองกระดูกเคลื่อนซ้ำ" เพราะสองอย่างนี้ดูแลต่างกัน

[5] การตรวจไฟฟ้ากล้ามเนื้อและเส้นประสาท ในกรณีที่ยังไม่ชัดเจน เพื่อยืนยันว่าเส้นประสาทถูกกดจริงหรือไม่

―――――――――――――――――――――――――

แนวทางการรักษา เริ่มจากวิธีที่เบาที่สุดก่อนเสมอ ครับ

เป้าหมายแรกของการรักษาคือ ให้กลับไปทำสิ่งที่รักได้ ไม่ว่าจะเป็นการเดินเที่ยว เล่นกับลูกหลาน หรือทำงานได้ตามปกติ โดยพยายามหลีกเลี่ยงการผ่าตัดถ้ายังไม่จำเป็น

[1] ปรับพฤติกรรมและทำกายภาพบำบัด ฝึกท่าทางที่ถูกต้อง บริหารกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวให้แข็งแรง เพื่อช่วยพยุงกระดูกสันหลัง

[2] การใช้ยา เพื่อลดการอักเสบและบรรเทาอาการปวดของเส้นประสาท ตามที่แพทย์พิจารณา

[3] การฉีดยารอบเส้นประสาทภายใต้อัลตราซาวด์ (Ultrasound-Guided Injection) หรือภายใต้เอกซเรย์ เป็นการฉีดยาลดอักเสบเข้าไปตรงตำแหน่งที่เส้นประสาทถูกเบียดอย่างแม่นยำ ช่วยลดปวดและลดการอักเสบ โดยไม่ต้องผ่าตัด

[4] การผ่าตัด จะพิจารณาเฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ชัดเจน เช่น รักษาด้วยวิธีอื่นเต็มที่แล้วไม่ดีขึ้น มีกล้ามเนื้ออ่อนแรงมากขึ้น หรือมีสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบแก้ไข

―――――――――――――――――――――――――

อาการแบบนี้มีโอกาสหายไหม

ข่าวดีคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่กลับมาปวดร้าวลงขาหลังเคยผ่าตัด สามารถดีขึ้นได้ด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัด หากได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องและรักษาตรงกับสาเหตุ ระยะเวลาที่ดีขึ้นขึ้นอยู่กับว่าสาเหตุคืออะไรและกดทับมานานแค่ไหน บางคนดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ บางคนต้องใช้เวลาและการดูแลต่อเนื่อง สิ่งที่ช่วยได้มากคือการมาตรวจตั้งแต่อาการยังไม่รุนแรง

―――――――――――――――――――――――――

มีสัญญาณบางอย่างที่บอกว่าต้องรีบพบแพทย์ทันที ครับ

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

[1] กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ หรือปัสสาวะไม่ออก

[2] ชารอบก้นหรือบริเวณอวัยวะเพศ

[3] ขาอ่อนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ จนยกขาหรือกระดกเท้าได้ลำบาก

อาการเหล่านี้บอกว่าเส้นประสาทอาจถูกกดอย่างรุนแรง ซึ่งถ้าปล่อยไว้นานเกินไป อาจฟื้นตัวได้ยาก การมาเร็วจึงช่วยรักษาการทำงานของเส้นประสาทไว้ได้

―――――――――――――――――――――――――

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดโอกาสกลับมาปวดซ้ำ

[1] ยกของให้ถูกท่า ย่อเข่าแทนการก้มหลัง และไม่ยกของหนักเกินกำลัง

[2] ออกกำลังกายเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องอย่างสม่ำเสมอ

[3] ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม

[4] งดสูบบุหรี่ เพื่อให้หมอนรองกระดูกและเส้นประสาทแข็งแรง

[5] ถ้าเป็นเบาหวาน ให้คุมระดับน้ำตาลให้ดี

―――――――――――――――――――――――――

คำถามที่พบบ่อย

[1] เคยผ่าตัดหลังแล้วกลับมาปวด แปลว่าต้องผ่าซ้ำเลยไหม ไม่เสมอไปครับ หลายกรณีดีขึ้นได้ด้วยวิธีไม่ผ่าตัด สิ่งสำคัญคือต้องหาให้เจอก่อนว่าสาเหตุคืออะไร

[2] ปวดร้าวลงขากับปวดหลังธรรมดา ต่างกันอย่างไร ปวดหลังธรรมดามักอยู่แค่บริเวณหลัง แต่ถ้าเส้นประสาทถูกเบียด ความปวดจะร้าวลงไปที่สะโพก ต้นขา หรือน่อง และอาจมีอาการชาร่วมด้วย

[3] การฉีดยารอบเส้นประสาทอันตรายไหม เมื่อทำภายใต้อัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์ จะฉีดได้ตรงตำแหน่งและแม่นยำ ช่วยลดความเสี่ยง และช่วยบรรเทาอาการได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

[4] ปล่อยไว้ก่อนได้ไหม เผื่อหายเอง อาการปวดเล็กน้อยอาจดีขึ้นเองได้ แต่ถ้าปวดร้าวลงขา ชา หรือมีอาการนานเกินสองสัปดาห์ ควรมาตรวจ และถ้ามีสัญญาณอันตรายต้องรีบมาทันที

―――――――――――――――――――――――――

สรุปสิ่งที่อยากให้จำ

[1] ปวดร้าวลงขาในคนที่เคยผ่าตัดหลัง เกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ใช่แค่เรื่องเดิม

[2] การหาสาเหตุที่แท้จริงให้เจอก่อน สำคัญกว่าการรีบตัดสินใจว่าจะผ่าหรือไม่

[3] หลายกรณีดีขึ้นได้ด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัด

[4] ถ้ามีอาการกลั้นปัสสาวะอุจจาระไม่ได้ ชารอบก้น หรือขาอ่อนแรงมากขึ้น ต้องรีบพบแพทย์ทันที

[5] คุณไม่ได้เผชิญกับอาการนี้คนเดียว และการดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้ คือการดูแลร่างกายให้พร้อมอยู่กับคนที่เรารักไปได้อีกนาน

―――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

――――――――――――――――――――――――

#ปวดหลังร้าวลงขา #เคยผ่าตัดหลัง #หมอนรองกระดูกเคลื่อน #โพรงกระดูกสันหลังตีบ #ปวดหลังเรื้อรัง #ชาขา #ปวดสะโพกร้าวลงขา #รักษาปวดหลังไม่ผ่าตัด #อัลตราซาวด์รักษาปวด #ดูแลกระดูกและข้อ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #LowBackPain #LumbarRadiculopathy #SpinalStenosis #FailedBackSurgery #SciaticaCare