ปวดหลังร้าวลงขา สาเหตุ?
“หมอครับ ผมปวดหลังร้าวลงขามาเป็นอาทิตย์แล้ว ไปอ่านในเน็ตเขาบอกว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทชัวร์ๆ ต้องผ่าตัดแน่เลย ผมกลัวมากครับหมอ”
นี่คือประโยคเปิดตัวของคนไข้เกือบทุกรายที่เดินเข้ามาด้วยอาการปวดหลังครับ พอมีอาการ “ร้าวลงขา” ปุ๊บ ทุกคนจะพุ่งเป้าไปที่ หมอนรองกระดูก ทันที แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาการร้าวลงขามันเหมือน “สัญญาณเตือนภัย” ที่บอกว่ามีบางอย่างไปรบกวนเส้นประสาท แต่มันอาจจะมาจากสาเหตุอื่นที่แก้ไขง่ายกว่าที่คุณคิดก็ได้ครับ
เรื่องจริงจากห้องตรวจ: เคสคุณต้นกับอาการ "เลียนแบบ"
คุณต้น (นามสมมติ) อายุ 45 ปี ทำงานออฟฟิศ เดินกะเผลกเข้ามาบอกว่าปวดก้นย้อยร้าวลงไปถึงน่อง มั่นใจมากว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น แต่พอหมอตรวจร่างกายอย่างละเอียด กลับพบว่า “หมอนรองกระดูกปกติ” ครับ!
แต่สิ่งที่เจอคือ กล้ามเนื้อสะโพกของคุณต้นมันตึงเปรี๊ยะจนไปเบียดเส้นประสาท (ที่เรียกว่ากลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท) แค่ทำกายภาพและยืดกล้ามเนื้อให้ถูกจุด อาการร้าวลงขาก็หายเป็นปลิดทิ้งโดยไม่ต้องผ่าตัดเลย
อธิบายความจริง: ทำไมถึงร้าวลงขา?
เส้นประสาทที่ไปเลี้ยงขาของเรา มันมีต้นกำเนิดมาจากแนวสันหลังครับ ถ้าเปรียบเส้นประสาทเหมือน "สายไฟ" ที่ลากจากสวิตช์ (หลัง) ไปที่หลอดไฟ (ขา) อาการร้าวหรือไฟช็อตมันเกิดขึ้นได้จากหลายจุด:
- ปัญหาที่สวิตช์ (หมอนรองกระดูก): หมอนรองกระดูก (เปรียบเหมือนเจลลี่นุ่มๆ) มันปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทโดยตรง (Pathogenesis) อันนี้คือโรคยอดฮิตที่ทุกคนรู้จัก
- ปัญหาที่ตัวบ้าน (ช่องกระดูกสันหลัง): ในผู้สูงอายุ กระดูกอาจจะหนาตัวขึ้นจนช่องทางเดินเส้นประสาทแคบลง ทำให้เส้นประสาทถูกเบียด
- ปัญหาที่ระหว่างทาง (กล้ามเนื้อ): กล้ามเนื้อรอบก้นหรือสะโพกที่ตึงมากๆ สามารถหนีบเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่วิ่งผ่านได้ ทำให้มีอาการร้าวลงขาเหมือนกันเป๊ะ!
อาการแบบไหน...คือของจริง?
ลองสังเกตอาการตัวเองดูนะครับ:
- ถ้าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น: มักจะปวดเวลา "ก้มหน้า" หรือ "ไอ จาม" เพราะแรงดันในหมอนรองกระดูกจะเพิ่มขึ้นจนมันไปเบียดเส้นประสาทมากขึ้น
- ถ้าเป็นกล้ามเนื้อสะโพก: มักจะปวดเวลา "นั่งนานๆ" หรือเดินเยอะๆ แต่พอยืดกล้ามเนื้อก้นแล้วจะรู้สึกเบาลง
- ถ้าเป็นกระดูกสันหลังตีบแคบ: มักจะปวดเวลา "เดิน" ไปสักพักแล้วขาก้าวไม่ออก ต้องนั่งก้มหลังถึงจะหาย
ตรวจให้ชัด...ไม่ต้องเดาเอาเอง
การวินิจฉัยไม่ใช่แค่การดูแผ่นฟิล์มครับ แต่ต้องเริ่มจาก:
- ตรวจร่างกาย: หมอจะให้ลองยกขาเหยียดตรง (Straight Leg Raising Test) ถ้าเป็นหมอนรองทับเส้นจริง แค่ยกขาขึ้นนิดเดียวจะเจ็บเหมือนโดนไฟช็อตลงขา
- เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูกว่าทรุดหรือเคลื่อนไหม
- MRI (คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): อันนี้คือ "ตาทิพย์" ครับ เห็นชัดเลยว่าหมอนรองกระดูกปลิ้นจริงไหม ปลิ้นไปทางไหน และทับเส้นประสาทมากน้อยแค่ไหน (Investigation ที่แม่นยำที่สุด)
การรักษา: ไม่ได้จบที่การผ่าตัดเสมอไป!
เชื่อไหมครับว่า คนไข้ที่มีอาการปวดหลังร้าวลงขา มากกว่า 80-90% หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากปฏิบัติตามนี้:
- ปรับพฤติกรรม: เลิกยกของหนัก เลิกนั่งนานๆ และปรับท่านั่งให้หลังตรง
- การใช้ยา: ยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ และยาช่วยลดการทำงานของเส้นประสาทที่ไวเกินไป
- ฉีดยาเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection): กรณีปวดมาก หมอสามารถใช้เครื่องอัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์นำทาง เพื่อฉีดยาลดอักเสบไปวางที่ "หน้าประตู" เส้นประสาทที่ถูกทับ ช่วยลดปวดได้ดีและตรงจุด
- ผ่าตัด: จะทำต่อเมื่อมีอาการรุนแรง เช่น ขาเริ่มอ่อนแรง ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือรักษาด้วยวิธีอื่นมา 2-3 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น
พยากรณ์โรค: จะกลับมาเป็นซ้ำไหม?
โรคนี้ "หายได้" แต่ "กลับมาใหม่ได้" ถ้าเรายังใช้ชีวิตแบบเดิมครับ การดำเนินโรคขึ้นอยู่กับการดูแลกล้ามเนื้อหลังให้แข็งแรง ถ้าเราทำกายภาพบำบัดสม่ำเสมอ หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมาในระยะแรกๆ ร่างกายสามารถ "ย่อยสลาย" และดูดซึมกลับไปเองได้ตามธรรมชาติครับ
สรุป ปวดหลังร้าวลงขา ไม่ได้แปลว่าต้องจบที่เตียงผ่าตัดเสมอไป สิ่งสำคัญคือต้องหา "ต้นเหตุ" ให้เจอว่าไฟช็อตมาจากจุดไหน การรักษาที่ถูกต้องและรวดเร็วจะช่วยให้คุณกลับมาเดินได้คล่องตัวเหมือนเดิมครับ
สำหรับท่านที่มีข้อสงสัยหรือกังวลใจเกี่ยวกับข้อมูลในบทความนี้ ผมยินดีรับฟังและแลกเปลี่ยนความเห็นด้วยความเคารพในทุกมุมมองครับ เพราะอาการปวดของแต่ละคนมีที่มาไม่เหมือนกัน การวินิจฉัยที่แม่นยำจึงสำคัญที่สุด
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลังร้าวลงขา #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ปวดหลัง #หมอเก่ง #กระดูกสันหลัง #ออฟฟิศซินโดรม #ปวดสะโพกร้าวลงขา #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด #สุขภาพหลัง
References
- Kreiner DS, et al. (2020). North American Spine Society Evidence-Based Clinical Guideline for Multidisciplinary Spine Care: Diagnosis and Treatment of Low Back Pain. (แนวทางการวินิจฉัยและรักษาปวดหลังส่วนล่างแบบสหสาขาวิชาชีพ)
- Amin RM, et al. (2017). Lumbar Disc Herniation. (สรุปกลไกการเกิดและแนวทางการจัดการหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อน)
- Foster NE, et al. (2018). Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. (การป้องกันและการรักษาปวดหลังด้วยหลักฐานทางการแพทย์ล่าสุด)
- Hopayian K, Daniell MC. (2018). The clinical features of piriformis syndrome: a systematic review. (วิจัยเกี่ยวกับกลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท ซึ่งมีอาการคล้ายหมอนรองทับเส้น)
- Qaseem A, et al. (2017). Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. (แนวทางการรักษาปวดหลังแบบไม่ใช้วิธีการผ่าตัด)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น