โหนบาร์ได้ไหม? หลังผ่าตัดหมอนรองกระดูกมาแล้ว 8 เดือน... เรื่องที่คนไข้หลังผ่าตัดอยากรู้แต่ไม่กล้าทำ
"คุณหมอคะ ดิฉันผ่าตัดส่องกล้องตรงข้อ L5-S1 มาได้ 8 เดือนแล้ว ตอนนี้รู้สึกดีขึ้นมาก อยากกลับไปออกกำลังกายหนักๆ อย่างการโหนบาร์เพื่อยืดหลัง จะทำได้ไหมคะ? มันจะหลุดอีกรอบหรือเปล่า?"
นี่คือคำถามยอดฮิตที่ผมมักจะได้ยินในห้องตรวจบ่อยๆ ครับ โดยเฉพาะคนไข้ที่เคยทรมานจากอาการปวดร้ากลงขาจนต้องตัดสินใจเข้าห้องผ่าตัด พอหายดีแล้วก็อยากจะกลับไปฟิตร่างกายเหมือนเดิม แต่ในขณะเดียวกันก็มีความกังวลลึกๆ ว่า "หลังเราจะยังแข็งแรงเหมือนเดิมไหม"
วันนี้ผมจะมาไขข้อข้องใจเรื่องการใช้ชีวิตและการออกกำลังกายหลังผ่าตัดหมอนรองกระดูกให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ครับ
เข้าใจก่อนว่า... ผ่าตัดไปแล้ว หลังเราเปลี่ยนไปอย่างไร?
ลองจินตนาการว่าหมอนรองกระดูกของเราเหมือนกับ "โดนัทสอดไส้เจลลี่" ครับ หน้าที่ของมันคือเป็นโช้คอัพกันกระแทกให้กระดูกสันหลัง เวลาที่มัน "ทับเส้นประสาท" ก็คือไส้เจลลี่มันแตกหรือปลิ้นออกมาเบียดเส้นประสาทนั่นเอง
การผ่าตัดส่องกล้อง (Endoscopic Discectomy) ที่คุณทำมา คือการที่หมอเข้าไปคีบเอาส่วนที่ "ปลิ้น" ออกมาทิ้งไป เพื่อให้เส้นประสาทโล่งขึ้น
- ความจริงคือ: ร่างกายเราเก่งมากครับ หลังผ่าตัดผ่านไป 8 เดือน แผลภายในส่วนใหญ่จะสมานตัวกลายเป็นพังผืดที่แข็งแรงพอสมควรแล้ว
- แต่: หมอนรองกระดูกอันเดิมนั้น มันไม่ได้กลับไปเต็มใบ 100% เหมือนตอนเราอายุ 15 ปี มันมีรอยแผลเก่าอยู่ และความสูงของหมอนรองกระดูกอาจจะลดลงเล็กน้อยตามธรรมชาติของโรค
โหนบาร์ได้ไหม? คำตอบคือ "ได้...แต่ต้องมีเงื่อนไข"
การโหนบาร์ (Hanging) เป็นการออกกำลังกายแบบยืดเหยียด (Traction) โดยใช้แรงโน้มถ่วงของโลกช่วยดึงให้ข้อต่อกระดูกสันหลังแยกห่างจากกัน ซึ่งโดยหลักการแล้ว "ดีต่อหลัง" เพราะช่วยลดแรงกดทับได้
แต่สำหรับคนที่ผ่ามา 8 เดือน สิ่งที่ต้องระวังคือ:
- ห้ามกระโดดขึ้น-ลง: การกระโดดลงจากบาร์สูงๆ จะเกิดแรงกระแทก (Axial Loading) กลับไปที่หมอนรองกระดูก L5-S1 ที่เพิ่งซ่อมแซมมาอย่างรุนแรง นี่แหละครับคือจุดที่อันตรายที่สุด
- ห้ามบิดตัวหรือแกว่งไปมา: การโหนเฉยๆ เพื่อยืดตัวนั้นทำได้ แต่การ "ดึงข้อ" (Pull-up) หรือการแกว่งตัวแรงๆ อาจจะทำให้กล้ามเนื้อหลังที่ยังไม่แข็งแรงพอเกิดการบาดเจ็บได้
- ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลาง: ก่อนจะโหนบาร์ คุณต้องมั่นใจว่ากล้ามเนื้อท้องและหลัง (Core Muscle) ของคุณแข็งแรงพอที่จะพยุงกระดูกสันหลังไว้ได้
อาการแบบไหนที่ต้องหยุดทันที?
ถ้าโหนบาร์แล้วรู้สึกดังนี้ ให้รีบปล่อยมือ (ค่อยๆ วางเท้าลง) ทันทีครับ:
- รู้สึกแปล๊บเหมือนไฟช็อตลงไปที่ก้นหรือขา
- มีอาการชาที่ปลายเท้าเพิ่มขึ้น
- ปวดตื้อๆ บริเวณแผลผ่าตัดเดิม
- รู้สึกล้าหรืออ่อนแรงที่ขาอย่างเห็นได้ชัด
แนวทางการดูแลตัวเองและการตรวจเช็ก
ปกติแล้วหลังผ่าตัด 8 เดือน หมอมักจะแนะนำให้ตรวจติดตามอาการเป็นระยะ เพื่อดูว่ามีการทรุดตัวของข้อกระดูกเพิ่มเติมหรือไม่
- การตรวจร่างกาย: หมอจะทดสอบความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขาและการตอบสนองของเส้นประสาท
- การเอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูระยะห่างของข้อกระดูก L5-S1 ว่ายังคงตัวดีไหม
- MRI: มักจะทำเฉพาะรายที่มีอาการปวดซ้ำ เพื่อเช็กว่ามีหมอนรองกระดูกชิ้นใหม่ปลิ้นออกมา หรือมีพังผืดไปกดทับเส้นประสาทหรือไม่
พยากรณ์โรค: ผ่าแล้วหายขาดไหม?
การผ่าตัดช่วยรักษา "อาการปวด" จากการกดทับได้ดีเยี่ยมถึง 90% ครับ แต่ต้องเข้าใจว่ามันไม่ใช่การเปลี่ยนอะไหล่ใหม่เอี่ยม
- โอกาสกลับมาเป็นซ้ำ: มีประมาณ 5-10% ซึ่งมักเกิดจากการไม่ระวังพฤติกรรม เช่น ยกของหนักบิดตัว หรือนั่งนานๆ โดยไม่เปลี่ยนท่า
- ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง: คือพังผืดหลังผ่าตัด หรือข้อกระดูกสันหลังส่วนนั้นขยับตัวมากเกินไปจนทำให้ปวดหลังเรื้อรัง (Instability)
สรุป
คุณสามารถโหาบาร์เพื่อยืดตัวได้ครับ "ถ้า" ทำด้วยความระมัดระวัง โดยเน้นการยืดนิ่งๆ ไม่แกว่ง และที่สำคัญคือ "เท้าต้องแตะพื้นได้หรือค่อยๆ หย่อนตัวลง" ห้ามกระโดดลงเด็ดขาด
ผมแนะนำว่าควรเริ่มจากการทำกายภาพบำบัดเน้นกล้ามเนื้อท้อง (Plank แบบเบาๆ) ควบคู่ไปด้วย จะช่วยให้หลังของคุณมั่นคงขึ้นในระยะยาวครับ
หากมีความคิดเห็นต่างหรือกังวลใจเรื่องการออกกำลังกายท่าไหนเป็นพิเศษ ข้อมูลที่ผมให้เป็นการแนะนำเบื้องต้นตามหลักวิชาการทั่วไป ซึ่งร่างกายของแต่ละท่านอาจมีความพร้อมไม่เท่ากัน หากคุณรู้สึกไม่มั่นใจหรือมีอาการผิดปกติเกิดขึ้นขณะออกกำลังกาย ผมแนะนำอย่างยิ่งให้ปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้ที่ทำผ่าตัดให้ท่าน เนื่องจากท่านจะเป็นผู้ที่ทราบสภาวะภายในกระดูกสันหลังของท่านดีที่สุด เพื่อความปลอดภัยสูงสุดครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ผ่าตัดกระดูกสันหลัง #ผ่าตัดส่องกล้อง #ดูแลตัวเองหลังผ่าตัด #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งธนินนิตย์ #กระดูกและข้อ
References
- Gibson JN, Waddell G. (2025 update). Surgical interventions for lumbar disc prolapse. บทความสรุปเกี่ยวกับการผ่าตัดหมอนรองกระดูกและผลลัพธ์ในระยะยาว
- Machado GC, et al. (2024). Return to sport and physical activity after spinal surgery. การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับการกลับไปออกกำลังกายและเล่นกีฬาหลังผ่าตัดสันหลัง
- Schoenfeld AJ, et al. (2023). Postoperative Rehabilitation Guidelines for Lumbar Discectomy. แนวทางการฟื้นฟูร่างกายและข้อควรระวังหลังผ่าตัดหมอนรองกระดูก
- Deyo RA, et al. (2024). Patient education and prevention of recurrent lumbar disc herniation. การให้ความรู้คนไข้เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำของหมอนรองกระดูกทับเส้น
- Standard Textbook of Orthopaedics (2025 Edition). Degenerative Disc Disease and Management. เนื้อหาหลักวิชาการเกี่ยวกับโรคกระดูกสันหลังเสื่อมและการดูแลรักษา
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น