คนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาหาหมอด้วยอาการปวดหลัง มักจะมาพร้อมกับคำขอแรกว่า "หมอครับ ขอตรวจ MRI เลยได้ไหม?" เพราะคิดว่านี่คือวิธีเดียวที่จะบอกได้ว่าหลังเราเป็นอะไร แต่ความจริงที่อาจจะทำให้คุณตกใจคือ "คนปวดหลังส่วนใหญ่ ไม่จำเป็นต้องทำ MRI ครับ" วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังครับว่า ทำไมการตรวจที่ดูละเอียดที่สุด อาจจะไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุดเสมอไป
"ผล MRI บอกว่าเป็นหนัก แต่คนไข้เดินปร๋อ" เรื่องเล่าที่ชวนฉงน
หมอเคยเจอคนไข้คนหนึ่ง ชื่อคุณลุงสมพงษ์ (นามสมมติ) อายุ 65 ปี คุณลุงไปทำ MRI มาจากที่อื่นเพราะปวดหลังนิดหน่อย ผล MRI เขียนมายาวเป็นหน้ากระดาษว่า หมอนรองกระดูกเสื่อม 3 ข้อ มีกระดูกงอก และช่องประสาทตีบ คุณลุงตกใจมากครับ คิดว่าตัวเองต้องพิการแน่ๆ
แต่พอหมอตรวจร่างกายคุณลุงอย่างละเอียด พบว่าคุณลุงยังเดินเหินได้ปกติ กำลังขาดีเยี่ยม และอาการปวดนั้นเกิดจากแค่กล้ามเนื้ออักเสบเท่านั้น เคสนี้สอนให้รู้ว่า "เราไม่ได้รักษาที่รูปถ่าย MRI แต่เรารักษาที่ตัวคนไข้ครับ" เพราะความเสื่อมบางอย่างใน MRI มันคือ "รอยตีนกาของกระดูก" ที่เกิดขึ้นตามวัย โดยที่ไม่ได้ทำให้เราเจ็บปวดเสมอไป
MRI คืออะไร? (ภาษาชาวบ้าน)
ให้คุณลองนึกภาพว่าการ เอกซเรย์ (X-ray) คือการถ่ายรูปโครงสร้าง "เสาบ้าน" (กระดูก) ว่าหักหรือเบี้ยวไหม ส่วน MRI คือการใช้คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าส่องเข้าไปดู "ไส้ใน" ของเสา ดูสายไฟ (เส้นประสาท) ดูสปริงกันกระแทก (หมอนรองกระดูก) และดูเนื้อไม้ (กล้ามเนื้อและเอ็น) อย่างละเอียดถิบ
แล้วเมื่อไหร่...ที่ต้องทำ MRI จริงๆ?
หมอจะพิจารณาส่งทำ MRI ก็ต่อเมื่อคุณมีอาการ "สัญญาณอันตราย" หรือรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้นเท่านั้นครับ:
รักษาด้วยยาและกายภาพมาแล้ว 4-6 สัปดาห์: แต่อาการปวดรุนแรงยังไม่ลดลงเลย
มีอาการทางประสาทชัดเจน: เช่น ขาอ่อนแรงจนเดินลำบาก หรือมีอาการชาหนึบตลอดเวลา
สงสัยโรคร้ายแรง: เช่น มีประวัติโรคมะเร็ง, มีไข้หนาวสั่นร่วมกับปวดหลัง (สงสัยติดเชื้อ), หรือน้ำหนักลดฮวบ
เตรียมตัวผ่าตัด: หมอต้องใช้ MRI เป็น "แผนที่" นำทางเพื่อให้การผ่าตัดแม่นยำที่สุด
คุมการขับถ่ายไม่ได้: อันนี้ถือเป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องทำ MRI ทันทีครับ
ทำไมหมอถึงไม่แนะนำให้ทำ MRI "ทุกคน"?
ความวิตกกังวลที่เกินจริง: อย่างที่บอกครับ MRI ละเอียดมากจนเห็นรอยเสื่อมตามอายุที่ใครๆ ก็มี พอคนไข้เห็นผลแล้วจะเครียด ทั้งที่รอยนั้นอาจไม่ได้เป็นสาเหตุของความปวด
ค่าใช้จ่ายที่สูง: MRI มีราคาหลักหมื่น หากอาการชัดเจนว่าเป็นแค่กล้ามเนื้อ การตรวจร่างกายโดยหมอผู้เชี่ยวชาญก็เพียงพอแล้วครับ
นำไปสู่การรักษาที่เกินจำเป็น: บางครั้งพอเห็นผล MRI ดูน่ากลัว อาจทำให้เกิดการตัดสินใจผ่าตัด ทั้งที่จริงๆ แล้วแค่ทำกายภาพก็หายได้
แนวทางการตรวจ: เริ่มจากก้าวแรกที่ถูกต้อง
แทนที่จะพุ่งไปหาเครื่อง MRI หมอแนะนำให้เริ่มแบบนี้ครับ:
ซักประวัติและตรวจร่างกาย: นี่คือหัวใจสำคัญ 80-90% ของโรค หมอรู้ได้จากการตรวจด้วยมือและประสบการณ์ครับ
X-ray พื้นฐาน: เพื่อดูโครงสร้างกระดูกและแนวสันหลังเบื้องต้น
ติดตามอาการ: ในระยะ 2 สัปดาห์แรก หมอมักจะให้ยาลดอักเสบและปรับพฤติกรรมดูก่อน ซึ่งคนส่วนใหญ่จะดีขึ้นเองครับ
พยากรณ์โรค: ผล MRI ไม่ได้กำหนดอนาคตของคุณ
ต่อให้ผล MRI ของคุณจะบอกว่าหมอนรองกระดูกเสื่อม ก็ไม่ได้แปลว่าคุณจะหายปวดไม่ได้นะครับ พยากรณ์โรคขึ้นอยู่กับการ "ฟื้นฟู" ครับ หลายคนที่ผล MRI ดูไม่สวย แต่ถ้าสร้างกล้ามเนื้อหลังให้แข็งแรง ก็สามารถใช้ชีวิตปกติ วิ่งมาราธอน หรือเล่นกีฬาได้สบายๆ ครับ
สรุป
MRI เป็นเครื่องมือที่ดีเยี่ยมครับ แต่มันควรถูกใช้ "ถูกที่ ถูกเวลา และถูกคน" อย่าเพิ่งรีบร้อนเสียเงินหมื่นเพื่อแลกกับความตกใจจากผลการตรวจที่ละเอียดเกินไป เริ่มต้นด้วยการให้หมอตรวจร่างกายอย่างละเอียดก่อน แล้วคุณจะพบว่า...บางครั้งคำตอบของอาการปวดหลัง อาจอยู่แค่ที่ปลายมือของหมอและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของคุณเองครับ
หากท่านมีข้อสงสัยหรือกังวลใจเกี่ยวกับข้อมูลในบทความนี้ สามารถพูดคุยเพื่อขอคำแนะนำเบื้องต้นได้ครับ หมอยินดีให้ข้อมูลเพื่อให้ท่านสบายใจและรักษาได้อย่างทันท่วงที
"บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#MRI #ปวดหลัง #ตรวจกระดูก #หมอนรองกระดูกเสื่อม #วินิจฉัยโรค #หมอเก่ง #สุขภาพหลัง #คุยกับหมอ #รักษาปวดหลัง #กระดูกสันหลัง
References
Chou R, et al. Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis. Lancet. 2009;373(9662):463-72. (สรุป: งานวิจัยที่ยืนยันว่าการทำ MRI ทันทีในคนไข้ที่ไม่มีสัญญาณอันตราย ไม่ได้ช่วยให้ผลการรักษาดีขึ้นกว่าการรักษาแบบปกติ)
Brinjikji W, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015. (สรุป: งานวิจัยที่พบว่าคนปกติที่ไม่มีอาการปวดหลังเลย จำนวนมากมีผล MRI ที่แสดงอาการหมอนรองกระดูกเสื่อมตามวัย)
Jarvik JG, et al. Diagnostic evaluation of low back pain with emphasis on imaging. Ann Intern Med. 2002. (สรุป: แนวทางการใช้เครื่องมือทางรังสีวิทยาอย่างเหมาะสมสำหรับอาการปวดหลัง)
Flynn TW, et al. Appropriate use of diagnostic imaging in low back pain: a reminder that unnecessary imaging may do as much harm as good. J Orthop Sports Phys Ther. 2011. (สรุป: บทความเตือนสติเกี่ยวกับการทำ MRI เกินความจำเป็นที่อาจส่งผลเสียต่อสภาพจิตใจคนไข้)
Knezevic NN, et al. Low back pain. Lancet. 2021. (สรุป: อัปเดตแนวทางการวินิจฉัยล่าสุดที่เน้นการตรวจร่างกายเป็นหลักและการใช้ MRI ในกรณีจำเป็นเท่านั้น)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น