แค่ก้มเก็บของแต่เหมือนไฟช็อตลงขา! "กระดูกสันหลังเคลื่อน" เรื่องใหญ่ที่คนปวดหลังต้องรู้
หลายคนคงเคยมีอาการปวดหลังเป็น ๆ หาย ๆ ใช่ไหมครับ? แต่ถ้าวันหนึ่งอาการปวดนั้นเปลี่ยนไป จากที่แค่ปวดเมื่อยธรรมดา กลายเป็นอาการปวดเสียวแปล๊บเหมือนมีไฟช็อตจากเอวร้าวลงไปที่สะโพก ต้นขา หรือลามไปถึงปลายเท้า แถมบางครั้งเดินไปได้นิดเดียวก็ต้องหยุดพักเพราะขาไม่มีแรง อาการแบบนี้ไม่ใช่แค่ปวดกล้ามเนื้อธรรมดาแล้วครับ แต่มันคือสัญญาณเตือนของโรค "กระดูกสันหลังเคลื่อน" หรือที่ภาษาหมอเรียกกันว่า Spondylolisthesis ครับ
"หมอครับ ผมแค่ก้มยกกระถางต้นไม้เอง ทำไมคราวนี้มันปวดจนเดินไม่ได้เลย?"
ผมมีคนไข้เคสหนึ่ง ชื่อคุณลุงสมชาย (นามสมมติ) อายุประมาณ 60 ปี แกเดินกระเผลกเข้ามาในห้องตรวจด้วยสีหน้ากังวลมาก แกเล่าให้ฟังว่า "หมอครับ ปกติผมก็ปวดหลังบ่อยนะ แต่วันก่อนแค่ก้มลงเก็บถุงกับข้าวที่พื้น พอลุกขึ้นมามันเหมือนมีสายฟ้าฟาดร้าวลงไปที่ขาซ้ายเลย ตอนนี้แค่ยืนล้างจานนาน ๆ ก็ปวดจนขาชาไปหมด ต้องนั่งพักถึงจะดีขึ้น"
สิ่งที่คุณลุงสมชายเป็น คือตัวอย่างที่ชัดเจนมากของโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนครับ โรคนี้ไม่ใช่แค่กระดูกเสื่อมตามวัยธรรมดา แต่มันมีการ "ขยับ" ของข้อต่อที่ไม่ควรจะขยับครับ
กระดูกสันหลังเคลื่อนคืออะไร? (อธิบายแบบเห็นภาพง่าย ๆ)
ให้นึกภาพว่ากระดูกสันหลังของเราเหมือน "ก้อนอิฐ" ที่วางซ้อนกันเป็นคอนโดมิเนียมสูง ๆ โดยมี "หมอนรองกระดูก" เป็นแผ่นยางนุ่ม ๆ กั้นระหว่างชั้น และมี "ข้อต่อ" เล็ก ๆ ด้านหลังช่วยล็อกให้อิฐทุกก้อนวางตรงแนวกันเป๊ะ ๆ
กระดูกสันหลังเคลื่อน เกิดจากการที่ "ตัวล็อก" หรือข้อต่อเหล่านั้นมันหลวม เสื่อมสภาพ หรือบางคนมีรอยร้าวมาตั้งแต่เด็ก ทำให้กระดูกก้อนบนมัน "ไถล" หรือ "ลื่น" ออกมาด้านหน้า ไม่วางซ้อนกันตามแนวปกติ พออัฐมันเคลื่อนปุ๊บ มันก็จะไปเบียดหรือ "กดทับเส้นประสาท" ที่วิ่งอยู่ข้างหลังกระดูกนั่นเองครับ
ทำไมเราถึงเป็นโรคนี้? (สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง)
- ความเสื่อมตามวัย (พบบ่อยที่สุด): เมื่อเราอายุมากขึ้น ข้อต่อและเอ็นยึดกระดูกจะหย่อนยานและบางลง ทำให้กระดูกขาดความมั่นคงจนเคลื่อนที่ได้
- รอยร้าวแต่กำเนิดหรือจากอุบัติเหตุ: บางคนมีรอยแยกตรงข้อต่อกระดูกสันหลังมาตั้งแต่ตอนวัยรุ่น (ส่วนใหญ่เกิดจากการเล่นกีฬาที่ต้องแอ่นหลังบ่อย ๆ) พออายุมากขึ้นรอยร้าวนี้ก็ทำให้กระดูกไถลออกง่ายขึ้น
- พฤติกรรมการใช้งาน: การยกของหนักด้วยท่าทางที่ไม่ถูกต้องบ่อย ๆ หรือน้ำหนักตัวที่มากเกินไป ทำให้กระดูกสันหลังส่วนล่างต้องแบกรับภาระหนักจนทนไม่ไหว
เช็กอาการ... แบบไหนคือ "กระดูกเคลื่อน" ไม่ใช่แค่ "ปวดหลังทั่วไป"
- ปวดหลังส่วนล่าง: ปวดตื้อ ๆ บริเวณเอว มักปวดมากขึ้นเวลาเดินหรือยืนนาน ๆ
- ปวดร้าวลงขา: อาการปวดจะวิ่งจากเอวลงไปที่สะโพก ขา หรือน่อง เหมือนไฟช็อต
- อาการชาและอ่อนแรง: รู้สึกขาชาเหมือนเป็นเหน็บ หรือกล้ามเนื้อขาอ่อนแรง เดินแล้วเหมือนจะทรุด
- อาการเดินได้ไม่ไกล (Neurogenic Claudication): นี่คืออาการเฉพาะตัวเลยครับ คือเดินไปสักพักจะปวดน่องหรือชาจนเดินต่อไม่ได้ ต้องก้มตัวลงหรือนั่งพักสักแป๊บถึงจะเดินต่อได้
ไปหาหมอ... ต้องตรวจอะไรบ้าง?
เวลามาหาหมอ ไม่ต้องกลัวครับ การตรวจไม่ได้เจ็บอย่างที่คิด
- การตรวจร่างกาย: หมอจะให้ลองเดินเขย่งเท้า เดินด้วยส้นเท้า และทดสอบการยกขาตึงเพื่อดูว่าเส้นประสาทถูกกดทับมากน้อยแค่ไหน
- การเอกซเรย์ (X-ray): อันนี้สำคัญมากครับ และต้องทำในท่า "แอ่นตัวและก้มตัว" (Flexion-Extension) เพื่อดูว่ากระดูกมันขยับหรือแกว่งตัวได้หรือไม่ ซึ่งการเอกซเรย์ธรรมดาท่าเดียวอาจจะมองไม่เห็น
- MRI: หมอจะส่งตรวจในกรณีที่คนไข้มีอาการชารุนแรงหรืออ่อนแรง เพื่อดูให้ชัดเจนว่าเส้นประสาทถูกกดทับตรงไหน และหมอนรองกระดูกปลิ้นร่วมด้วยหรือไม่
การรักษา: ต้องผ่าตัดทุกคนไหม?
คำตอบคือ "ไม่จำเป็นครับ" ส่วนใหญ่กว่า 80-90% สามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ดังนี้ครับ:
- การปรับพฤติกรรม (สำคัญที่สุด): งดยกของหนัก งดการก้ม ๆ เงย ๆ และการบิดตัวแรง ๆ
- การทำกายภาพบำบัด: เน้นการฝึก "กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว" (Core Muscle) ให้แข็งแรง เพื่อให้กล้ามเนื้อมาทำหน้าที่เป็น "เฝือกธรรมชาติ" ช่วยพยุงกระดูกที่หลวมอยู่ให้มั่นคงขึ้น
- การใช้ยา: ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) หรือยาบำรุงเส้นประสาท เพื่อลดความทรมานในระยะแรก
- การฉีดยาเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection): กรณีปวดมากจนเดินไม่ได้ หมออาจใช้เครื่อง Ultrasound หรือเครื่องเอกซเรย์นำทางเพื่อฉีดยาลดการอักเสบไปที่เส้นประสาทโดยตรง วิธีนี้แม่นยำและปลอดภัยครับ
แล้วเมื่อไหร่ถึงต้องผ่าตัด? เราจะคุยเรื่องผ่าตัดกันก็ต่อเมื่อ:
- รักษาด้วยวิธีอื่นมา 3-6 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น
- มีอาการอ่อนแรงชัดเจน เช่น กระดกข้อเท้าไม่ได้ หรือเดินได้ระยะทางสั้นลงเรื่อย ๆ
- มีปัญหาเรื่องการควบคุมการขับถ่าย (อันนี้คือภาวะเร่งด่วน)
- กระดูกเคลื่อนรุนแรงจนโครงสร้างหลังผิดรูป
การผ่าตัดสมัยนี้ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวครับ มีการใช้กล้องและเครื่องมือขนาดเล็ก (Minimally Invasive) ช่วยให้แผลเล็ก เจ็บน้อย และฟื้นตัวไวขึ้นมาก
การพยากรณ์โรค: จะกลับมาเดินได้ปกติไหม?
โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนส่วนใหญ่ถ้าดูแลตัวเองดี ๆ และขยันทำกายภาพบำบัด อาการจะคงที่และสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้เกือบปกติครับ ถึงแม้กระดูกที่เคลื่อนไปแล้วจะไม่กลับเข้าที่เดิม 100% (ถ้าไม่ผ่าตัด) แต่ถ้ากล้ามเนื้อหลังเราแข็งแรงเพียงพอ มันก็จะไม่เคลื่อนเพิ่ม และไม่ไปกดทับเส้นประสาทให้ปวดครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง: หากปล่อยไว้นานโดยไม่รักษา เส้นประสาทที่ถูกทับนาน ๆ อาจเกิดความเสียหายถาวร ทำให้กล้ามเนื้อขาฝีบหรือชาถาวรได้ครับ
สรุป
ปวดหลังร้าวลงขาจากกระดูกสันหลังเคลื่อน "รักษาได้และไม่น่ากลัวอย่างที่คิด" หัวใจสำคัญคือการพบหมอตั้งแต่เนิ่น ๆ ตรวจให้ชัดเจนว่าเคลื่อนระดับไหน แล้วเริ่มบริหารกล้ามเนื้อหลังให้แข็งแรง อย่าปล่อยให้ความกลัวทำให้เราต้องทนปวดจนเสียคุณภาพชีวิตนะครับ
"บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลังร้าวลงขา #กระดูกสันหลังเคลื่อน #Spondylolisthesis #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด #ปวดหลัง #สุขภาพผู้สูงอายุ #ออฟฟิศซินโดรม
References (แบบ Vancouver)
- Tenny S, Gillis CC. Spondylolisthesis. [Updated 2023 May 22]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. (สรุป: ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับสาเหตุ การวินิจฉัย และแนวทางการรักษาโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนที่ทันสมัย)
- Gagnet P, Kern K, Andrews K, Elgafy H, Ebraheim N. Spondylolysis and spondylolisthesis: A review of the literature. J Orthop. 2018 Jun;15(2):404-407. (สรุป: บทความทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับการเกิดรอยร้าวที่ข้อต่อกระดูกจนนำไปสู่ภาวะกระดูกเคลื่อน)
- Kreiner DS, Matz P, Bono CM, et al. An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of degenerative lumbar spondylolisthesis. Spine J. 2014;14(7):1444-1454. (สรุป: แนวทางเวชปฏิบัติที่ใช้หลักฐานอ้างอิงในการวินิจฉัยและรักษาภาวะกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อนจากการเสื่อม)
- Matz PG, Meagher RJ, Lamer T, et al. Guideline summary review: An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of degenerative lumbar spondylolisthesis. Spine J. 2016;16(3):439-448. (สรุป: การทบทวนแนวทางการรักษาทั้งแบบไม่ผ่าตัดและการผ่าตัดที่ให้ผลดีที่สุดในปัจจุบัน)
- Wang YX, Káplár Z, Deng M, Leung JC. Lumbar spine spondylolisthesis: recent advances in epidemiology, etiology, diagnosis, and treatment. J Orthop Translat. 2016;7:28-52. (สรุป: ความก้าวหน้าล่าสุดทางระบาดวิทยาและการวินิจฉัยโรคกระดูกสันหลังเคลื่อนทั่วโลก)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น