"ปวดหลังร้าวลงขา" ภัยเงียบของคนสู้งาน! เมื่อการ "ขับรถแทรกเตอร์" และ "ยกของหนัก" ทำร้ายกระดูกสันหลังวัย 58 ปีโดยไม่รู้ตัว
"หมอครับ ผมคงไม่ได้เป็นอัมพาตใช่ไหม? เดือนที่แล้วผมไปเร่งไถนา ขับรถแทรกเตอร์ทั้งวัน แล้วลงมาแบกกระสอบปุ๋ย แค่นั้นแหละครับ... ดังกร๊อบ! ปวดหลังจี๊ดจนหน้ามืด นึกว่าจะหายเอง ทนมาเดือนนึงแล้ว ตอนนี้มันปวดร้าวลงขาซ้าย ชาไปถึงน่องเลยครับ"
นี่คือคำบอกเล่าของ "ลุงบุญส่ง" เกษตรกรวัย 58 ปี ที่เดินตัวเอียง เอามือกุมหลังเข้ามาในห้องตรวจ สีหน้าบ่งบอกความเจ็บปวดชัดเจน ลุงบุญส่งเล่าว่าปกติเป็นคนแข็งแรงมาก สู้งานหนักมาตลอดชีวิต แต่ครั้งนี้มันต่างออกไป เพราะมันไม่ใช่แค่ปวดเมื่อยธรรมดา แต่มันปวดลึกๆ เหมือนมีมีดแทงที่หลัง และที่น่ากลัวคือขาเริ่มไม่มีแรง
หมอเชื่อว่าเรื่องราวของลุงบุญส่ง คือภาพสะท้อนของพี่น้องเกษตรกร หรือใครก็ตามที่ต้องทำงานกับเครื่องจักรที่มีแรงสั่นสะเทือน และต้องยกของหนักเป็นประจำ วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจว่า "ทำไมขับรถแทรกเตอร์ถึงทำให้หมอนรองกระดูกแตกได้?" และเราจะรักษากันอย่างไรครับ
ความจริงของ "หมอนรองกระดูก" กับ "แรงสั่นสะเทือน"
หมออยากให้ลองจินตนาการตามนะครับ กระดูกสันหลังของเราเหมือน "ตึกสูง" ที่ก่ออิฐซ้อนกันหลายๆ ชั้น ระหว่างอิฐแต่ละก้อนจะมี "หมอนรองกระดูก" แทรกอยู่ หน้าที่ของมันคือเป็น "โช้คอัพ" คอยรับแรงกระแทก เหมือนเจลลี่นุ่มๆ
ทีนี้ ลองนึกภาพการขับรถแทรกเตอร์ หรือรถบรรทุกสิครับ มันมีการสั่นสะเทือนตลอดเวลา (Whole Body Vibration) การสั่นนี้เปรียบเสมือนการเอาค้อนปอนด์ไปทุบตึกเบาๆ แต่ทุบถี่ๆ ต่อเนื่องกันหลายชั่วโมง บวกกับการที่ลุงบุญส่งไป "ก้มยกของหนัก" ทันทีหลังขับรถ
เกิดอะไรขึ้น? เจลลี่ (หมอนรองกระดูก) ที่ถูกเขย่าจนล้า เมื่อเจอกับแรงบีบอัดจากการก้มยกของหนัก เปลือกหุ้มด้านนอกจึง "ปริแตก" ทำให้เนื้อเจลลี่ด้านใน "ปลิ้น" ออกมาทับเส้นประสาทที่อยู่ด้านหลัง เหมือนไส้ครีมทะลักออกจากขนมปัง นั่นแหละครับคือสาเหตุที่ทำให้ปวดร้าวลงขา
โรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated Nucleus Pulposus)
1. โรคคืออะไร? คือภาวะที่เนื้อเยื่อภายในหมอนรองกระดูกสันหลัง (Nucleus Pulposus) เคลื่อนตัวออกมาผ่านรอยฉีกขาดของเปลือกหุ้ม (Annulus Fibrosus) ไปกดเบียดเส้นประสาทไขสันหลัง โดยตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดคือช่วงเอวข้อที่ 4-5 (L4-L5) และข้อที่ 5 ต่อกระดูกก้นกบ (L5-S1) เพราะเป็นจุดที่รับน้ำหนักมากที่สุด
2. สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
- การใช้งานผิดท่า: ก้มยกของโดยไม่ย่อเข่า (ใช้หลังยก)
- แรงสั่นสะเทือน (Vibration): การขับรถแทรกเตอร์ รถแม็คโคร หรือรถบรรทุกนานๆ ทำให้หมอนรองกระดูกเสื่อมสภาพเร็วกว่าคนปกติ
- อายุ: วัย 58 ปี หมอนรองกระดูกเริ่มเสียความยืดหยุ่น น้ำในหมอนลดลง ทำให้แตกง่ายขึ้น
- น้ำหนักตัว: ยิ่งน้ำหนักเยอะ แรงกดที่หลังยิ่งมาก
3. อาการสัญญาณเตือน
- ปวดหลังช่วงเอว: ปวดตื้อๆ หรือปวดจี๊ดเวลาขยับตัว
- ปวดร้าวลงขา (Sciatica): ปวดร้าวจากก้น ยิงยาวลงไปที่ต้นขา น่อง หรือปลายเท้า (ตามแนวเส้นประสาทที่ถูกกด)
- อาการชา: ชาที่น่อง หลังเท้า หรือฝ่าเท้า
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง: เดินเขย่งปลายเท้าไม่ได้ หรือกระดกนิ้วโป้งเท้าไม่ขึ้น
4. การตรวจวินิจฉัย
- X-ray (เอกซเรย์): ดูโครงสร้างกระดูก ดูความเสื่อมของข้อต่อ และดูช่องว่างระหว่างกระดูกว่าแคบลงไหม (แต่ไม่เห็นหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมา)
- MRI (เอ็มอาร์ไอ): เป็นการตรวจที่ดีที่สุด จะเห็นชัดเจนว่าหมอนรองกระดูกปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทมากน้อยแค่ไหน และทับที่ตำแหน่งใด ช่วยให้วางแผนรักษาได้แม่นยำ
5. แนวทางการรักษา: ไม่ต้องผ่าตัดทุกคน! ข่าวดีครับ... 80-90% ของคนไข้ "หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด" หากปฏิบัติตัวถูกต้อง
- ระยะเฉียบพลัน (1-3 วันแรก): พักการใช้งาน! หยุดงานหนัก หยุดขับรถแทรกเตอร์ นอนพักบนที่นอนแข็งพอประมาณ (ไม่นุ่มยวบ) ประคบเย็นเพื่อลดอักเสบ
- ยา: ยาแก้ปวด (NSAIDs), ยาคลายกล้ามเนื้อ และยาลดปวดปลายประสาท (ตามแพทย์สั่ง)
- กายภาพบำบัด:
- ดึงหลัง (Traction): ช่วยขยายช่องว่างกระดูก ลดแรงกดทับ
- อัลตราซาวนด์/ไฟฟ้า: ลดปวดและคลายกล้ามเนื้อ
- การฉีดยา (Intervention): หากกินยาแล้วไม่ดีขึ้น หมออาจฉีดสเตียรอยด์เข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection) โดยใช้เครื่อง ultrasound ระบุตำแหน่งการฉีดเพื่อความแม่นยำ เพื่อลดการบวมของเส้นประสาทโดยตรง ช่วยให้หายปวดเร็วขึ้น
- การผ่าตัด: จะทำเมื่อ...
- ขาอ่อนแรงชัดเจน (Foot drop)
- ขับถ่ายลำบาก กลั้นปัสสาวะ/อุจจาระไม่ได้ (อันตรายมาก ต้องผ่าด่วน)
- รักษาเต็มที่ 3 เดือนแล้วไม่หาย ปวดจนใช้ชีวิตไม่ได้
6. การพยากรณ์โรค หากดูแลรักษาเร็ว อาการปวดจะค่อยๆ ดีขึ้นใน 4-6 สัปดาห์ แต่ "ความเสื่อม" ยังคงอยู่ ดังนั้นต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตลอดชีวิต เพื่อป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ
หมออยากบอก... วิธีดูแลตัวเองสำหรับ "สิงห์รถไถ" และคนยกของ
ลุงบุญส่งถามหมอว่า "แล้วผมจะกลับไปทำนาได้ไหม?" คำตอบคือ "ได้ครับ แต่ต้องปรับวิธี"
- ปรับเบาะรถ: หาเบาะรองนั่งที่นุ่มและซับแรงกระแทก เพื่อลดแรงกระแทกที่ส่งตรงถึงกระดูกสันหลัง
- ใส่เข็มขัดพยุงหลัง (LS Support): ใส่เฉพาะตอนที่ต้องขับรถแทรกเตอร์หรือตอนยกของหนัก เพื่อช่วยประคองหลัง (แต่อย่าใส่ตลอดเวลา เพราะกล้ามเนื้อจะขี้เกียจ)
- ท่าทางการยกของ: "ห้ามก้มหลังยกของเด็ดขาด" ให้ย่อเข่าลงไป หลังตรง แล้วใช้แรงขาในการลุกขึ้น (คิดซะว่าเราเป็นลิฟต์ ขึ้นลงในแนวดิ่ง)
- พักบ่อยๆ: อย่าขับรถต่อเนื่องนานเกิน 1-2 ชั่วโมง ให้ลงมายืดเหยียดกล้ามเนื้อหลังบ้าง
- บริหารกล้ามเนื้อหลัง: เมื่อหายปวดแล้ว ต้องฝึกกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องให้แข็งแรง เพื่อให้เป็น "เข็มขัดธรรมชาติ" ช่วยพยุงกระดูกสันหลัง
สรุป
อาการปวดหลังเรื้อรังของคุณลุงวัย 58 ปี ที่มาจากการทำงานหนัก ไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม หรือคิดว่า "เดี๋ยวก็หาย" ยิ่งปล่อยไว้นาน เส้นประสาทอาจบาดเจ็บถาวรได้ครับ การรักษาที่ถูกวิธี ไม่จำเป็นต้องจบที่การผ่าตัดเสมอไป ขอแค่เราเข้าใจสาเหตุ ปรับพฤติกรรม และรีบปรึกษาแพทย์
กลับไปเป็นเสาหลักของครอบครัวที่แข็งแรงกันนะครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดหลังร้าวลงขา #คนขับรถแทรกเตอร์ #ยกของผิดท่า #กระดูกสันหลังเสื่อม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดหลังเรื้อรัง #กายภาพบำบัดหลัง
Reference
- Bovenzi M, Hulshof CT. An update on whole-body vibration and back disorders. Int Arch Occup Environ Health. 1999;72(6):351-365.
- (สรุป: งานวิจัยที่ยืนยันว่า "แรงสั่นสะเทือนทั่วร่าง" จากการขับขี่ยานพาหนะ เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิดโรคปวดหลังและหมอนรองกระดูกเสื่อม)
- Kreiner DS, et al. An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of lumbar disc herniation with radiculopathy. Spine J. 2014;14(1):180-207.
- (สรุป: แนวทางเวชปฏิบัติมาตรฐานในการวินิจฉัยและรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท เน้นย้ำการรักษาแบบประคับประคองเป็นอันดับแรก)
- Wong, A.Y.L., et al. Do changes in mechanical factors related to low back pain explain the treatment effect of physical therapy? Spine. 2016;41(2):E85–E92.
- (สรุป: การกายภาพบำบัดและการปรับโครงสร้างร่างกาย ช่วยลดอาการปวดหลังได้จริงและมีประสิทธิภาพ)
- Amin, R.M., Andrade, N.S. & Neuman, B.J. Lumbar Disc Herniation. Curr Rev Musculoskelet Med. 2017;10:507–516.
- (สรุป: บททบทวนความรู้เรื่องโรคหมอนรองกระดูกทับเส้น ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงเทคโนโลยีการผ่าตัดใหม่ๆ)
- Health and Safety Executive (HSE). Whole-body vibration in agriculture. HSE Information Sheet.
- (สรุป: คำแนะนำด้านความปลอดภัยสำหรับเกษตรกร เกี่ยวกับผลกระทบของแรงสั่นสะเทือนจากเครื่องจักรการเกษตรต่อสุขภาพหลัง)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น