ปวดหลัง ยาฉีดเข้าโพรงประสาท อยู่ได้นานแค่ไหน?
"คุณหมอครับ ผมปวดหลังร้าวลงขามาก แต่ผมไม่อยากเอกซเรย์บ่อยๆ เคยผ่าตัดเนื้องอกมาก่อน เลยกังวลเรื่องรังสีสะสม มีวิธีฉีดยาที่แม่นยำแต่ไม่ต้องโดนรังสีไหมครับ?"
คำถามนี้มาจากคุณ "วิชัย" ข้าราชการวัย 50 ปลายๆ ที่มีความกังวลเรื่องสุขภาพค่อนข้างมาก แกปวดหลังจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทมาเป็นเดือน กินยาก็แค่นั้น กายภาพก็ทำไม่ไหวเพราะปวด
ในอดีต ถ้าจะฉีดยาเข้าโพรงประสาทให้แม่นยำ เราต้องพาคนไข้เข้าห้องผ่าตัดเพื่อใช้เครื่องเอกซเรย์ (Fluoroscopy) ส่องหาตำแหน่งกระดูก แต่ปัจจุบันโลกหมุนไปไวมากครับ เรามีเทคโนโลยีที่เรียกว่า "อัลตราซาวนด์นำวิถี" (Ultrasound Guidance) เข้ามาช่วย
วันนี้หมอเก่งจะพามาทำความรู้จักกับเทคโนโลยีนี้ ว่ามันช่วยให้การฉีดยาแม่นยำขึ้นได้อย่างไร ยาอยู่ได้นานแค่ไหน และใครบ้างที่เหมาะกับวิธีนี้ครับ
ทำความรู้จัก "อัลตราซาวนด์นำวิถี" ในการระงับปวด
หลายคนคุ้นเคยกับอัลตราซาวนด์เวลาดูเด็กในท้องคุณแม่ใช่ไหมครับ หลักการเดียวกันเลยครับ คือการใช้ "คลื่นเสียงความถี่สูง" ส่งผ่านผิวหนังลงไป แล้วสะท้อนกลับมาเป็นภาพ
แต่เครื่องที่หมอกระดูกและข้อใช้ จะมีความละเอียดสูงมาก (High Resolution) เปรียบเสมือน "ตาที่สาม" ของหมอ ที่ทำให้มองทะลุผิวหนังลงไปเห็น:
- เส้นประสาท: เห็นเป็นเส้นสีขาวหรือวงกลมชัดเจน
- กล้ามเนื้อและเอ็น: เห็นความฉีกขาดหรือการอักเสบ
- หลอดเลือด: อันนี้สำคัญที่สุด! อัลตราซาวนด์ช่วยให้หมอเห็นเส้นเลือดแดงและดำ เพื่อจะได้ "หลบ" ไม่ให้เข็มไปทิ่มโดน ซึ่งเครื่องเอกซเรย์มองไม่เห็นเส้นเลือดนะครับ
การทำงาน: เหมือนขับรถโดยมี GPS นำทาง
การฉีดยาแบบเดิม (Blind technique) เหมือนขับรถไปในที่มืดโดยอาศัยความจำเส้นทาง (คลำจุดกระดูก) การฉีดยาแบบใช้เอกซเรย์ เหมือนขับรถตอนกลางวัน เห็นถนน (กระดูก) ชัดเจน แต่ไม่เห็นคนเดินข้างทาง (เส้นเลือด/เส้นประสาท)
แต่การใช้ Ultrasound เหมือนขับรถที่มีระบบเซนเซอร์รอบคัน เห็นทั้งถนน เห็นทั้งรถสวน และเห็นสิ่งกีดขวางแบบ Real-time ครับ
หมอจะใช้หัวตรวจวางที่หลัง แล้วสอดเข็มเข้าไป โดยมองที่หน้าจอตลอดเวลา จะเห็นปลายเข็มค่อยๆ เคลื่อนที่ไปจ่อที่ "เป้าหมาย" (ช่องโพรงประสาท หรือรากประสาท) อย่างแม่นยำ แล้วค่อยเดินยา
คำถามสำคัญ: ฉีดแล้วอยู่ได้นานแค่ไหน?
ยาที่เราฉีดเข้าไปคือสูตรผสมระหว่าง "ยาชา" (หายปวดทันที) และ "สเตียรอยด์" (ลดการอักเสบระยะยาว)
ระยะเวลาที่ยาออกฤทธิ์ ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคและการดูแลตัวเองครับ แบ่งเป็น 3 ระยะ:
1. ระยะสั้น (1-2 สัปดาห์): ช่วงแรกยาชาจะหมดฤทธิ์ในไม่กี่ชั่วโมง แต่สเตียรอยด์จะเริ่มทำงานเต็มที่ อาการปวดบวมแดงของเส้นประสาทจะลดลงอย่างรวดเร็ว ทำให้คนไข้รู้สึกสบายตัวขึ้นมาก
2. ระยะกลาง (3-6 เดือน): นี่คือระยะเวลาเฉลี่ยที่คนไข้ส่วนใหญ่ (60-70%) จะได้รับผลดีครับ อาการปวดจะหายไป หรือลดลงจนใช้ชีวิตได้ปกติ ช่วงเวลานี้สำคัญมาก คือ "ช่วงเวลาทอง" ให้เรากลับไปทำกายภาพบำบัด เสริมกล้ามเนื้อหลัง
3. ระยะยาว (หายขาด หรือเป็นปี): มีประมาณ 20-30% ที่ฉีดครั้งเดียวแล้วหายยาวเลย มักเป็นกลุ่มที่เพิ่งเริ่มเป็น พังผืดยังไม่เยอะ และเมื่อหายปวดแล้ว กลับไปดูแลตัวเองดีมาก ปรับท่านั่ง ออกกำลังกาย จนร่างกายซ่อมแซมตัวเองได้สมบูรณ์
ปัจจัยอะไรบ้าง? ที่ทำให้การฉีดยาเข้าโพรงประสาท ประสบความสำเร็จ การที่ยาจะอยู่ได้นานไหม ไม่ได้ขึ้นอยู่กับยี่ห้อยาอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับปัจจัยเหล่านี้ครับ:
1. ลักษณะของอาการ (Diagnosis Matters) การฉีดยาเข้าโพรงประสาท ได้ผลดีที่สุดในคนไข้ที่มีอาการ "ปวดร้าวลงขา" (Radicular Pain) จากการระคายเคืองเส้นประสาทครับ ถ้าท่านมีอาการ "ปวดหลังอย่างเดียว" ตื้อๆ เมื่อยๆ ตรงกลางหลัง โดยไม่มีอาการร้าวลงขา การฉีดยาด้วยวิธีนี้มักจะได้ผลน้อยกว่ามากครับ
2. ระยะเวลาที่เป็น (Timing is Key) "ยิ่งมาเร็วยิ่งดี" ครับ การฉีดยาจะได้ผลดีมากในระยะ "เฉียบพลัน หรือกึ่งเฉียบพลัน"(เพิ่งเป็นมาไม่เกิน 3-6 เดือน) เพราะพังผืดยังไม่เยอะ และเส้นประสาทเพิ่งเริ่มอักเสบ แต่ถ้าปล่อยไว้นานเป็นปีๆ จนกลายเป็นอาการปวดเรื้อรัง (Chronic Pain) เส้นประสาทอาจเกิดความเสียหายถาวร หรือมีพังผืดเกาะหนาแน่น ยาอาจจะกระจายตัวเข้าไปไม่ถึงจุดที่มีปัญหา ทำให้ผลการรักษาลดลงครับ
3. เทคนิคและความแม่นยำ (Technique) สมัยก่อนอาจมีการฉีดแบบคลำจุดเอา (Blind technique) ซึ่งความแม่นยำต่ำ แต่ปัจจุบัน มาตรฐานสากลคือ "ต้องใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ชนิดพิเศษ" (C-arm Fluoroscopy) หรือใช้อัลตราซาวนด์ช่วยนำทาง เพื่อให้เห็นปลายเข็มชัดเจนว่าเข้าไปจ่ออยู่ที่เส้นประสาทเส้นที่ถูกกดทับจริงๆ ไม่ใช่ฉีดเข้าไปในกล้ามเนื้อเปล่าๆ ความแม่นยำนี้ช่วยเพิ่มโอกาสหายได้มหาศาลครับ
- สาเหตุของโรค (Structural Cause)
- หมอนรองกระดูกทับเส้น: มักตอบสนองต่อยาดีมาก เพราะสาเหตุหลักคือการอักเสบจากสารเคมีในหมอนรองกระดูก
- โพรงประสาทตีบแคบจากกระดูกเสื่อม (Spinal Stenosis): การตอบสนองอาจจะรองลงมา เพราะช่องมันแคบจากกระดูกที่งอกกดทับ (Bone spur) ซึ่งยาไปละลายกระดูกไม่ได้ แต่ยาไปช่วยลดการบวมของเนื้อเยื่อในช่องแคบๆ นั้น ทำให้มีพื้นที่หายใจมากขึ้น อาการจึงดีขึ้นได้แต่อาจจะไม่หายขาดเท่ากลุ่มหมอนรองกระดูก
5. พยาธิสภาพของโรค (Severity) ถ้าช่องกระดูกตีบแคบมากๆ จนแทบไม่มีรูให้ยาเข้า (Severe Stenosis) ไม่ว่าจะใช้อะไรนำทาง ยาก็ซึมเข้าไปยากครับ ผลการรักษาอาจจะอยู่ได้ไม่นาน
- นำ้หนักตัวของผู้ป่วย
- พฤติกรรมของผู้ป่วยหลังจากการรักษา ไม่ควนไปก้มยกของหนักอีก
สรุป:
การฉีดยาเข้าโพรงประสาทด้วยอัลตราซาวนด์ เป็นอีกหนึ่งอาวุธสำคัญของหมอกระดูกยุคใหม่ครับ ช่วยให้เราดูแลคนไข้ได้แม่นยำขึ้น ปลอดภัยขึ้น
แต่อย่าลืมนะครับ... "เข็มฉีดยา ไม่ใช่ยาวิเศษ" มันคือตัวช่วยเปิดประตูโอกาสให้เราหายเจ็บ เพื่อไปสร้างความแข็งแรงให้ร่างกายด้วยการกายภาพบำบัด นั่นต่างหากคือหนทางสู่การหายที่ยั่งยืนครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ฉีดยาแก้ปวดหลัง #อัลตราซาวนด์นำวิถี #UltrasoundGuidedInjection #หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดหลังร้าวลงขา #ไม่ใช้รังสี #ระงับปวด #หมอเก่งเชียงใหม่ #รักษาปวดหลังไม่ผ่าตัด #กายภาพบำบัด
เอกสารอ้างอิง (References)
- Bhatia A, Peng P, Cohen SP. Ultrasound-guided interventions for pain management in the lumbar spine. Anesthesiology. 2013;119(6):1481-1494.
- Wan Q, Ma S, Wang P, et al. Ultrasound-Guided versus Fluoroscopy-Guided Caudal Epidural Injection for the Management of Chronic Low Back Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Physician. 2021;24(6):E721-E732.
- Park Y, Lee JH, Park KD, Ahn JK, Park J, Jee H. Ultrasound-guided vs. fluoroscopy-guided transforaminal epidural steroid injection for lumbar radicular pain: a prospective randomized study. Am J Phys Med Rehabil. 2013;92(7):575-586.
- Gofeld M, Hurdle MF, Agur A. Ultrasound-guided lumbar transforaminal therapeutic injections: description of a new technique. Reg Anesth Pain Med. 2018;43(5):536-541.
- Narouze S. Ultrasound-guided spinal injections: can we do it all? Reg Anesth Pain Med. 2018;43(5):459-461.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น