ผ่าตัดแล้วจบไหม? หมอนรองกระดูกทับเส้นจะกลับมาเป็นซ้ำได้อีกหรือเปล่า และคู่มือดูแลตัวเองฉบับ “คนรักกระดูก”
"หมอครับ... ผมนึกว่าผ่าตัดแล้วจะหายขาดตลอดชีวิต ทำไมมันเริ่มกลับมาปวดตื้อๆ ที่เดิมอีกแล้วครับ?"
นี่คือคำถามที่หมอได้รับบ่อยครั้งจากคนไข้ที่เคยผ่าตัดหมอนรองกระดูกไปแล้วผ่านไป 1-2 ปี บางคนดูแลตัวเองดีมากแต่ก็ยังกังวล บางคนพอกลับไปใช้ชีวิตปกติ ลืมตัว เผลอยกของหนัก หรือนั่งทำงานท่าเดิมนานๆ เพราะคิดว่า "ผ่าตัดแล้ว = หายขาดเหมือนได้หลังใหม่"
ความจริงข้อนี้อาจจะฟังดูน่าตกใจนิดหน่อยครับ แต่หมอต้องบอกตามตรงด้วยความจริงใจว่า "การผ่าตัด ไม่ใช่การเปลี่ยนเอากระดูกสันหลังชุดใหม่ใส่เข้าไป" แต่เป็นการซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอเพื่อให้เรากลับมาใช้งานได้
วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจว่า ทำไมโรคนี้ถึงมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ และเราจะทำอย่างไรให้การผ่าตัดครั้งเดียว "คุ้มค่า" และอยู่กับเราไปได้นานที่สุดครับ
เรื่องจริงหลังห้องผ่าตัด: "ซ้ำ" ได้ไหม?
คำตอบสั้นๆ คือ "ได้ครับ"
ในทางการแพทย์ เราเรียกภาวะนี้ว่า Recurrent Disc Herniation หรือการที่หมอนรองกระดูกกลับมาปลิ้นกดทับเส้นประสาทซ้ำ ซึ่งจากสถิติงานวิจัยทั่วโลก พบได้ประมาณ 5–15% ของคนไข้ที่ผ่าตัดไปแล้ว
ลองจินตนาการว่าหมอนรองกระดูกของเราเหมือน "ยางรถยนต์" ครับ เมื่อยางแตกหรือรั่ว การผ่าตัดคือการ "ปะยาง" เอาส่วนที่แตกออกมาทิ้งไป และเย็บซ่อมรูรั่ว แต่เนื้อยางส่วนที่เหลือ ก็ยังคงเป็น "ยางเส้นเดิม" ที่ผ่านการใช้งานมานาน ความยืดหยุ่นย่อมไม่เหมือนยางใหม่แกะกล่อง
ดังนั้น หากเราเอารถที่เพิ่งปะยางไปขับวิบาก บรรทุกของหนัก หรือขับกระชากเหมือนเดิม โอกาสที่แผลเดิมจะปริ หรือมีจุดใหม่แตกออกมา ก็ย่อมเกิดขึ้นได้ครับ
3 สาเหตุหลัก ที่ทำให้ "เป็นซ้ำ"
ทำไมบางคนผ่าแล้วหายยาว 20 ปี แต่บางคนกลับมาเจ็บใน 2 ปี? สาเหตุหลักมักมาจากปัจจัยเหล่านี้ครับ:
1. พฤติกรรมเดิมที่ยังไม่เปลี่ยน (สำคัญที่สุด): นี่คือปัจจัยอันดับหนึ่งครับ คนไข้หลายคนพอหายเจ็บ ก็กลับไปก้มยกของหนัก นั่งหลังค่อมทำงานวันละ 8-10 ชั่วโมง หรือขับรถทางไกลโดยไม่พัก สิ่งเหล่านี้คือตัวเร่งให้หมอนรองกระดูกส่วนที่เหลือรับภาระหนักเกินไป
2. ธรรมชาติของตัวโรค (Degenerative Process): อย่างที่หมอเปรียบเทียบเรื่องยางรถยนต์ครับ แม้เราจะดูแลดีแค่ไหน แต่ความเสื่อมตามวัยก็ยังดำเนินต่อไป หมอนรองกระดูกระดับเดิมอาจจะทรุดตัวลง หรืออาจจะไปเกิดปัญหาที่ "ข้อข้างเคียง" (Adjacent Segment Disease) แทน เพราะเมื่อข้อหนึ่งถูกล็อคหรือผ่าตัดไป ข้อที่อยู่ติดกันต้องทำงานหนักขึ้น
3. ปัจจัยส่วนบุคคล:
- น้ำหนักตัว: น้ำหนักที่มากเกินไป คือแรงกดทับตลอด 24 ชั่วโมง
- การสูบบุหรี่: สารนิโคตินทำให้เส้นเลือดหดตัว เลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูกน้อยลง ทำให้แผลหายช้าและหมอนรองกระดูกเสื่อมสภาพเร็วกว่าคนปกติหลายเท่า
คู่มือดูแลตัวเอง: ทำอย่างไรให้หลังแข็งแรงตลอดไป
ไม่ต้องกังวลจนเกินไปนะครับ แม้จะมีโอกาสเป็นซ้ำ แต่ถ้าเราดูแลถูกวิธี เราสามารถป้องกันได้ถึง 90% ครับ หมอแบ่งช่วงเวลาดูแลเป็นระยะๆ ดังนี้
ระยะที่ 1: ช่วง 2–4 สัปดาห์แรกหลังผ่าตัด (แผลยังไม่หายสนิท)
ช่วงนี้เปราะบางที่สุดครับ เป้าหมายคือ "ให้แผลสมานตัว"
- การลุกจากเตียง (Log Roll): ห้ามลุกพรวดพราด! ให้ใช้วิธี "กลิ้งตัวเป็นท่อนซุง" ตะแคงตัวก่อน แล้วค่อยหย่อนขาลงข้างเตียง ใช้มือดันตัวลุกนั่ง เพื่อไม่ให้กระดูกสันหลังบิดหมุน
- ห้าม 3 ท่า (BLT): จำให้แม่นครับ
- B - Bending: ห้ามก้มหลัง
- L - Lifting: ห้ามยกของหนักเกิน 2 กิโลกรัม (แก้วน้ำ หนังสือ ได้ครับ)
- T - Twisting: ห้ามบิดเอว เอี้ยวตัวหยิบของ
- การใส่เสื้อเกราะอ่อน (Lumbar Support): ใส่เฉพาะเวลาเดินหรือนั่งรถ เพื่อเตือนสติไม่ให้ก้มหรือบิดตัว ไม่จำเป็นต้องใส่ตอนนอน
ระยะที่ 2: ช่วง 1–3 เดือน (เริ่มฟื้นตัว)
ช่วงนี้แผลภายนอกหายแล้ว แต่เนื้อเยื่อข้างในกำลังสร้างความแข็งแรง
- เริ่มเดินออกกำลังกาย: การเดินคือยาที่ดีที่สุด ช่วยให้กล้ามเนื้อหลังทำงานและเลือดไหลเวียนดี เริ่มจากเดินทางราบ 10-15 นาที แล้วค่อยๆ เพิ่มเวลา
- ท่านั่ง: หลีกเลี่ยงเก้าอี้ที่นิ่มเกินไปหรือโซฟาที่จมตัว ให้นั่งเก้าอี้ที่มีพนักพิงหลังตรง และอย่านั่งนานเกิน 45 นาที-1 ชั่วโมง ต้องลุกเปลี่ยนอิริยาบถเสมอ
ระยะที่ 3: ช่วง 3 เดือนขึ้นไป (เสริมเกราะป้องกัน)
นี่คือช่วงเวลาทองของการป้องกันระยะยาวครับ
- สร้างกล้ามเนื้อแกนกลาง (Core Strengthening): เมื่อหมอนรองกระดูกเราไม่เต็มร้อย เราต้องสร้าง "กล้ามเนื้อหลังและหน้าท้อง" ให้แข็งแรง เพื่อทำหน้าที่เป็น "เสาเข็มธรรมชาติ" ช่วยพยุงกระดูกสันหลังแทนหมอนรองกระดูก (ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดสำหรับท่าที่เหมาะสม)
- ลดน้ำหนัก: การลดน้ำหนักเพียง 1 กิโลกรัม ช่วยลดแรงกดที่กระดูกสันหลังได้ถึง 4 กิโลกรัม!
- เลิกบุหรี่: เพื่อยืดอายุการใช้งานของกระดูกและหมอนรองกระดูกทุกข้อในร่างกาย
สัญญาณเตือน: แบบไหนต้องรีบกลับมาหาหมอ?
หากมีอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าครับ
- ปวดร้าวลงขาเหมือนเดิม: อาการปวดแบบไฟช็อต หรือปวดแสบปวดร้อนวิ่งลงขา
- ชาหรืออ่อนแรง: รู้สึกขาไม่มีแรง กระดกข้อเท้าไม่ขึ้น
- ปวดรุนแรงจนนอนไม่ได้: กินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น
สรุป
การผ่าตัดหมอนรองกระดูก เป็นจุดเริ่มต้นของการ "คืนชีวิตใหม่" ให้กับการเคลื่อนไหวของคุณครับ ไม่ใช่จุดจบของโรคซะทีเดียว
โอกาสกลับมาเป็นซ้ำมีอยู่จริง แต่ "น้อยมาก" หากคุณเข้าใจและปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การผ่าตัดเปรียบเสมือนหมอช่วยเปิดประตูคุกแห่งความเจ็บปวดให้คุณออกมาแล้ว หน้าที่ของคุณคือการเดินต่อไปข้างหน้าด้วยความระมัดระวัง ไม่เดินกลับไปในเส้นทางเดิมที่ทำให้เราเจ็บ
ดูแล "หลัง" ของคุณให้ดีตั้งแต่วันนี้ เพราะเขาคือเสาหลักที่จะประคองชีวิตเราไปจนแก่เฒ่าครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#หมอเก่งกระดูกและข้อ #ผ่าตัดหมอนรองกระดูก #ปวดหลังเรื้อรัง #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #ดูแลตัวเองหลังผ่าตัด #กายภาพบำบัด #กระดูกสันหลัง #ปวดหลังร้าวลงขา #RecurrentDiscHerniation #สุขภาพผู้สูงอายุ
References:
- Li Z, Yang H, Liu M, Yang H, Chu L, et al. Clinical Characteristics and Risk Factors of Recurrent Lumbar Disc Herniation: A Retrospective Analysis of Three Hundred Twenty-One Cases. Spine (Phila Pa 1976). 2018;43(23):1663-9.
- Shin BJ. Risk factors for recurrent lumbar disc herniations. Asian Spine J. 2014;8(2):211-5.
- Yin T, Ji Q, Zhuang S, Zhang L, Li S, et al. Analysis of Risk Factors for the Recurrence of Lumbar Disc Herniation: A Meta-analysis. Comput Math Methods Med. 2022;2022:9682006.
- Siccoli A, de Wispelaere MP, van der Kallen BF, et al. Association of modic changes with recurrent lumbar disc herniation. World Neurosurg. 2020;140:e403-e409.
- Ozeki N, Acharitya R, Tezuka F, Wana A, Yamashita K, et al. Clinical characteristics and risk factors for recurrent lumbar disc herniation after microendoscopic discectomy. J Orthop Sci. 2020;25(4):557-61.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น