ปวดหลัง... ต้องทำ MRI ทุกคนไหม? (หรือแค่เอกซเรย์ก็พอ?)
“หมอครับ ผมขอทำ MRI เลยได้ไหม? ผมยอมจ่ายเอง อยากรู้ว่าเป็นอะไรกันแน่ กินยามาอาทิตย์นึงแล้วไม่หายสักที”
นี่คือประโยคที่หมอเก่งได้ยินบ่อยมากๆ ครับ จากคนไข้ที่กังวลใจ โดยเฉพาะในยุคที่เราเข้าถึงข้อมูลข่าวสารง่าย พอปวดหลังปุ๊บ Search Google ปั๊บ เจอคำว่า “กระดูกทับเส้น” “เนื้องอก” “วัณโรคกระดูก” ก็พาลเครียดจนกินไม่ได้นอนไม่หลับ อยากจะขอเข้าอุโมงค์สแกนให้รู้ดำรู้แดงกันไปเลย
แต่เดี๋ยวก่อนครับ... ใจเย็นๆ ก่อนที่จะควักเงินในกระเป๋าหลักหมื่น หมออยากให้ฟังความจริงข้อนี้ก่อน
“MRI เปรียบเหมือนกล้องความละเอียดสูง แต่มันไม่ใช่ ‘ยารักษาโรค’ และบางครั้ง การรู้เยอะเกินไป อาจทำให้คุณป่วยใจหนักกว่าเดิม”
วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจว่า เมื่อไหร่ที่ “จำเป็น” ต้องทำ MRI และเมื่อไหร่ที่ “ยังไม่ต้องทำ” เพื่อให้คุณได้รับการรักษาที่ถูกต้อง ประหยัดเงิน และปลอดภัยที่สุดครับ
ความจริง: ทำไมหมอไม่สั่ง MRI ให้ทุกคน?
คนไข้หลายคนสงสัยว่า “หมอขี้เหนียวหรือเปล่า?” หรือ “กลัวสิทธิเต็มหรือเปล่า?” คำตอบคือ ไม่ใช่ ครับ เหตุผลทางการแพทย์ที่เราไม่ส่งทุกคนทำ MRI ทันที มีดังนี้:
- อาการปวดหลัง 90% หายได้เอง: อาการปวดหลังส่วนใหญ่เกิดจาก “กล้ามเนื้ออักเสบ” (Muscle Strain) หรือ “ออฟฟิศซินโดรม” ซึ่งโรคพวกนี้มองไม่เห็นใน MRI (และไม่จำเป็นต้องเห็น) แค่กินยา พักผ่อน กายภาพ ก็หายได้ใน 4-6 สัปดาห์
- เจอ “ริ้วรอย” ไม่ได้แปลว่าเป็น “โรค”: ข้อนี้สำคัญมาก! ถ้าจับคนอายุ 40-50 ปีที่ “ไม่ปวดหลังเลย” มาเข้าอุโมงค์ MRI เชื่อไหมครับว่า กว่า 50% จะเจอว่าหมอนรองกระดูกเริ่มเสื่อมหรือปูน
- เปรียบเทียบ: เหมือนเราส่องกระจกแล้วเจอ “ผมหงอก” หรือ “ตีนกา” มันคือความเสื่อมตามวัย ไม่ใช่โรคร้ายที่ต้องผ่าตัด
- ผลเสีย: ถ้าคุณปวดเพราะกล้ามเนื้อ แต่ไปทำ MRI แล้วเจอหมอนรองกระดูกเสื่อมนิดหน่อย คุณจะจิตตกทันที และอาจนำไปสู่การรักษาที่เกินความจำเป็น (Over-treatment)
แยกให้ออก: X-ray กับ MRI ต่างกันยังไง?
- เอกซเรย์ (X-ray): เหมือนการถ่ายรูปโครงสร้างตึก ดูได้ดีเรื่อง “กระดูก”
- ดูอะไรได้บ้าง: กระดูกหัก, กระดูกเคลื่อน, ความโค้งงอของกระดูก, หินปูนเกาะ, การติดเชื้อที่กินกระดูก
- ข้อดี: ราคาหลักร้อย ทำไว รู้ผลเลย เหมาะกับการตรวจคัดกรองเบื้องต้น
- MRI (Magnetic Resonance Imaging): เหมือนการดูพิมพ์เขียวตึก เห็นท่อประปา สายไฟ
- ดูอะไรได้บ้าง: เส้นประสาท, หมอนรองกระดูก, ไขสันหลัง, กล้ามเนื้อ, เอ็น
- ข้อเสีย: ราคาหลักพันปลายๆ ถึงหลักหมื่น, ใช้เวลานาน (30-60 นาที), เสียงดัง
สรุป: หมอจะเริ่มจาก X-ray ก่อนเสมอ เพื่อดูโครงสร้างหลัก ถ้าโครงสร้างหลักดี ส่วนใหญ่ก็สบายใจได้เปราะหนึ่งครับ
เช็กลิสต์: 4 สัญญาณอันตราย ที่ “ต้องทำ MRI” ทันที (Red Flags)
ถ้าคุณมีอาการแค่ “ปวดเมื่อย” ธรรมดา หมอจะให้รักษาก่อน แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ หมอจะรีบส่ง MRI ทันทีแบบไม่รีรอ:
- ระบบประสาทมีปัญหา (Neurological Deficit):
- ขาอ่อนแรงชัดเจน (เช่น กระดกเท้าไม่ขึ้น เดินลากขา)
- ชาบริเวณรอบทวารหนัก หรืออวัยวะเพศ
- ขับถ่ายผิดปกติ: อั้นฉี่ไม่อยู่ ฉี่ไม่ออก หรือกลั้นอุจจาระไม่ได้ (Cauda Equina Syndrome) -> อันนี้ต้องผ่าตัดด่วน
- สงสัยการติดเชื้อหรือมะเร็ง:
- มีไข้หนาวสั่นร่วมกับปวดหลัง
- น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ
- มีประวัติเคยเป็นมะเร็งมาก่อน
- ปวดตอนกลางคืน (Night Pain) นอนเฉยๆ ก็ปวด ปวดจนตื่น
- อุบัติเหตุรุนแรง: ตกจากที่สูง, รถชน แล้วปวดหลังรุนแรง
- รักษาเต็มที่แล้วไม่หาย: กินยา + กายภาพบำบัด ต่อเนื่อง 6-8 สัปดาห์แล้วอาการไม่ดีขึ้นเลย หรือแย่ลง จนรบกวนชีวิตประจำวัน
แนวทางการรักษา: ถ้าไม่ทำ MRI แล้วจะรักษาถูกเหรอ?
การรักษาโรคปวดหลังส่วนใหญ่ (ที่ไม่ใช่สัญญาณอันตราย) เริ่มต้นเหมือนกันครับ คือ “การรักษาแบบประคับประคอง”
- ยา: ยาแก้ปวด, ยาคลายกล้ามเนื้อ, ยาต้านการอักเสบ
- กายภาพบำบัด: ดึงหลัง, อัลตราซาวด์, ประคบอุ่น
- ปรับพฤติกรรม: เลี่ยงการยกของหนัก, ปรับท่านั่ง
ความลับ: ไม่ว่าผล MRI จะออกมาเป็น "กล้ามเนื้ออักเสบ" หรือ "หมอนรองกระดูกทับเส้นระยะแรก" วิธีการรักษาก็เหมือนกันครับ คือกินยาและกายภาพ ดังนั้น การรีบทำ MRI ตั้งแต่วันแรก จึงไม่ได้เปลี่ยนแผนการรักษา แต่ทำให้เสียเงินเพิ่มโดยไม่จำเป็น
คำถามยอดฮิต: แล้วถ้าปล่อยไว้ มันจะเป็นอัมพาตไหม?
หลายคนกลัวว่าถ้าไม่ตรวจละเอียด เดี๋ยวจะเป็นอัมพาต หมอขอให้ความมั่นใจแบบนี้ครับ:
- อาการอัมพาต ไม่ได้เกิดขึ้นปุบปับ (ยกเว้นอุบัติเหตุแรงๆ)
- ร่างกายจะมีสัญญาณเตือนก่อนเสมอ คือ “อาการอ่อนแรง”
- ถ้าคุณยังเดินได้ปกติ ขยับนิ้วเท้าได้ปกติ แค่ปวดเฉยๆ โอกาสเป็นอัมพาตแทบจะเป็นศูนย์ครับ ให้หมั่นสังเกตอาการตัวเอง ถ้าเริ่มมีอ่อนแรง ค่อยมาทำ MRI ก็ยังทันครับ
สรุป: ควักเงินหมื่นเมื่อไหร่ดี?
- ใจเย็นๆ: ถ้าเพิ่งปวดไม่ถึงเดือน ไม่มีอาการอ่อนแรง ไม่ต้องรีบทำ MRI ครับ ให้รักษาตามอาการไปก่อน
- เชื่อหมอ: ถ้าหมอซักประวัติและตรวจร่างกายแล้วบอกว่า "น่าจะเป็นกล้ามเนื้อ" ให้ลองเชื่อและปฏิบัติตัวตามนั้นสัก 2-4 สัปดาห์
- สังเกตตัวเอง: ถ้ามีอาการสัญญาณอันตราย (ขาอ่อนแรง, ฉี่ไม่ออก, ไข้ขึ้น, น้ำหนักลด) ให้รีบกลับมาหาหมอแล้วแจ้งอาการทันที ตอนนั้นแหละครับที่ MRI จะเป็นฮีโร่ช่วยชีวิตคุณ
การรักษาที่ดี ไม่ใช่การตรวจที่แพงที่สุด แต่คือการตรวจที่ “เหมาะสม” ในเวลาที่ “ถูกต้อง” ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลัง #MRI #เอกซเรย์ #กระดูกทับเส้น #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดเอว #กายภาพบำบัด #ออฟฟิศซินโดรม
References:
- Chou R, et al. Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis. Lancet. 2009. (งานวิจัยระดับโลกที่ระบุว่าการทำ MRI เร็วเกินไปในผู้ป่วยปวดหลังทั่วไป ไม่ได้ช่วยให้ผลการรักษาดีขึ้น แต่เพิ่มค่าใช้จ่ายและนำไปสู่การผ่าตัดโดยไม่จำเป็น).
- American College of Physicians (ACP). Clinical Guidelines: Diagnosis and Treatment of Low Back Pain. (แนวทางเวชปฏิบัติที่แนะนำให้ทำ MRI เฉพาะเมื่อมีสัญญาณอันตราย หรือเมื่อเตรียมจะผ่าตัดเท่านั้น).
- North American Spine Society (NASS). Evidence-Based Clinical Guidelines for Multidisciplinary Spine Care. (คำแนะนำจากสมาคมศัลยแพทย์กระดูกสันหลังที่เน้นย้ำเรื่อง Red Flags ในการส่งตรวจภาพวินิจฉัย).
- Srinivasan, A.K., et al. Incidental Lumbar Spine Findings on MRI in Asymptomatic Patients. (การศึกษาที่พบว่าคนปกติที่ไม่มีอาการปวดหลัง ก็สามารถตรวจเจอหมอนรองกระดูกเสื่อมได้ใน MRI ซึ่งเป็นเรื่องปกติของความชรา).
- Thai Orthopaedic Association. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคปวดหลัง. (คำแนะนำสำหรับแพทย์ไทยในการส่งตรวจวินิจฉัยที่เหมาะสมกับบริบทสาธารณสุข).
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น