ปวดหลังเหมือนกัน... แต่ความอันตรายต่างกัน! 😰 "Spondylolysis" (รอยร้าว) vs "Spondylolisthesis" (รอยเลื่อน) . คุณกำลังเป็นแบบไหน?
Spondylolysis vs Spondylolisthesis ต่างกันอย่างไร? รอยร้าวกับรอยเลื่อน อันไหนน่ากลัวกว่ากัน?
"หมอครับ... ในใบรับรองแพทย์เขียนว่า Spondylolysis แต่วันก่อนหมอบอกว่ากระดูกเคลื่อน (Spondylolisthesis) ตกลงผมเป็นอะไรกันแน่ครับ?"
คนไข้หลายคนมักสับสนกับศัพท์ภาษาอังกฤษสองคำนี้ครับ เพราะเขียนคล้ายกัน อ่านก็คล้ายกัน แถมยังเป็นโรคที่ "เป็นญาติสนิท" กันอีกต่างหาก!
วันนี้หมอเก่งจะมาเคลียร์ชัดๆ ให้หายข้องใจ ว่าระหว่าง "รอยร้าว" (Spondylolysis) กับ "รอยเลื่อน" (Spondylolisthesis) มันต่างกันตรงไหน อันไหนมาก่อน อันไหนมาทีหลัง และที่สำคัญ... อันไหนน่ากลัวกว่ากัน?
ภาพรวม: เข้าใจง่ายๆ ใน 1 นาที
จำคำนิยามสั้นๆ แบบฉบับหมอเก่งไว้เลยครับ:
- Spondylolysis (สปอน-ได-โล-ไล-ซิส) = "รอยร้าว" หรือ "รอยแตก"
- คือภาวะที่มี "รอยร้าว" เกิดขึ้นที่ส่วนคอของกระดูกสันหลัง (Pars interarticularis) เปรียบเหมือน "ตะขอ" ที่ใช้เกี่ยวล็อกกระดูกมันหักหรือร้าว แต่ตัวกระดูกยังอยู่ที่เดิม ไม่ได้ขยับไปไหน
- Spondylolisthesis (สปอน-ได-โล-ลิส-ธี-ซิส) = "รอยเลื่อน" หรือ "กระดูกไหล"
- คือภาวะที่ตัวกระดูกสันหลัง "เคลื่อน" หรือ "ไถล" ออกจากตำแหน่งปกติ (มักจะไหลไปข้างหน้า) ซึ่งมักเป็นผลพวงมาจากการที่ตะขอมันหัก (Lysis) จนไม่มีอะไรยึดรั้งไว้นั่นเอง
เจาะลึก 3 จุดต่าง: ร้าว vs เลื่อน
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน หมอขอเปรียบเทียบใน 3 มิติสำคัญครับ
1. กลไกการเกิด (Pathogenesis): ใครมาก่อน?
- Spondylolysis (รอยร้าว): มักเป็น "จุดเริ่มต้น" ครับ เกิดจากการใช้งานซ้ำๆ (Repetitive stress) เช่น นักยิมนาสติกที่ต้องแอ่นหลังบ่อยๆ, นักฟุตบอล, หรือคนงานที่ก้มเงยยกของหนัก จนเกิดรอยร้าวที่กระดูกส่วน Pars
- เปรียบเทียบ: เหมือน "เสาบ้านเริ่มมีรอยร้าว" แต่บ้านยังตั้งตรงอยู่
- Spondylolisthesis (รอยเลื่อน): มักเป็น "ผลลัพธ์" หากรอยร้าวในข้อแรกเกิดขึ้นทั้งสองข้าง (ซ้าย-ขวา) และไม่ได้รับการรักษา ตัวล็อกจะขาดออกจากกัน ทำให้กระดูกทนแรงเฉือนไม่ไหว จนค่อยๆ ไหลเลื่อนออกไป
- เปรียบเทียบ: เหมือน "เสาหักจนบ้านเริ่มทรุดเอียง" ไหลลงมาจากฐาน
2. อาการ (Symptoms): ปวดต่างกันไหม?
- รอยร้าว (Lysis):
- อาการมัก "ไม่รุนแรง" หรือบางคนไม่มีอาการเลย (Asymptomatic)
- จะปวดก็ต่อเมื่อแอ่นหลัง หรือเล่นกีฬาหนักๆ
- มักปวดแค่จุดเดียวที่หลังเอว ไม่ค่อยร้าวลงขา
- รอยเลื่อน (Listhesis):
- อาการมัก "รุนแรงกว่า"
- มีอาการ "ปวดร้าวลงขา" (Sciatica) ชัดเจน เพราะกระดูกที่เลื่อนไปเบียดทับเส้นประสาท
- เดินไกลไม่ได้ (Neurogenic claudication) ต้องหยุดพักบ่อยๆ เพราะขาอ่อนแรงหรือชา
3. ความน่ากลัว (Severity): อันไหนอันตรายกว่า?
คำตอบคือ: Spondylolisthesis (รอยเลื่อน) น่ากลัวกว่าครับ!
- เพราะ "รอยร้าว" กระดูกยังมีความมั่นคงอยู่ (Stable) โอกาสหายเองมีสูงถ้ารักษาทัน
- แต่ "รอยเลื่อน" หมายถึงโครงสร้างเสียความมั่นคง (Unstable) ไปแล้ว ยิ่งเลื่อนมาก (Grade 3-4) ยิ่งเสี่ยงต่อการที่เส้นประสาทจะถูกดึงรั้งจนเสียหายถาวร หรือเกิดภาวะควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ (Cauda Equina Syndrome)
การวินิจฉัย: หมอรู้ได้ไงว่าเป็นแบบไหน?
เราแยกสองภาวะนี้ด้วยภาพถ่ายทางรังสีครับ:
- เอกซเรย์ (X-ray):
- ท่าเฉียง (Oblique view): จะเห็นเครื่องหมายการค้าคือ "น้องหมาคอขาด" (Scotty Dog Sign) ถ้าคอหมามีรอยร้าว = Spondylolysis
- ท่าด้านข้าง (Lateral view): จะเห็นแนวการเรียงตัวของกระดูก ถ้ากระดูกชิ้นบนยื่นล้ำหน้าชิ้นล่าง = Spondylolisthesis
- CT Scan: ช่วยดูความชัดเจนของ "รอยร้าว" ว่ากระดูกจะเชื่อมติดกันได้ไหม
- MRI: จำเป็นมากใน "รอยเลื่อน" เพื่อดูว่าหมอนรองกระดูกหรือเส้นประสาทโดนกดทับแค่ไหน
แนวทางการรักษา: ร้าวกับเลื่อน รักษาเหมือนกันไหม?
1. Spondylolysis (รอยร้าว): เน้น "ให้กระดูกติด"
- พักการใช้งาน (Rest): งดกีฬาหรือกิจกรรมที่แอ่นหลัง 3-6 เดือน
- ใส่เสื้อเกราะ (Brace): แพทย์อาจให้ใส่ Boston Brace เพื่อล็อกหลังให้กระดูกสมานกัน (Healing)
- เป้าหมาย: ทำให้รอยร้าวหายสนิท กลับมาเป็นเนื้อเดียวกัน
2. Spondylolisthesis (รอยเลื่อน): เน้น "หยุดการเลื่อน"
- สร้างกล้ามเนื้อ (Core Strengthening): สำคัญที่สุด! เพื่อสร้าง "เข็มขัดธรรมชาติ" มาล็อกกระดูกไม่ให้ไหลเพิ่ม
- ยาและกายภาพ: ลดปวดตามอาการ
- ผ่าตัด (Surgery): จะทำเมื่อ...
- เลื่อนไปเยอะมาก (Grade 3 ขึ้นไป)
- ปวดจนทนไม่ไหว หรือมีอาการขาอ่อนแรง
- การผ่าตัดมักต้องใส่สกรูยึด (Fusion) เพื่อดึงกระดูกกลับมาและล็อกให้แน่น
สรุป: หมอเก่งอยากบอกว่า...
- Spondylolysis (รอยร้าว) คือ "สัญญาณเตือนภัย" ว่าหลังคุณเริ่มรับภาระไม่ไหว
- Spondylolisthesis (รอยเลื่อน) คือ "ภัยพิบัติ" ที่เกิดขึ้นเมื่อสัญญาณเตือนถูกเพิกเฉย
ดังนั้น หากคุณหรือลูกหลานที่เป็นนักกีฬา เริ่มมีอาการปวดหลังเวลาแอ่นตัว อย่าคิดว่าเป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบครับ รีบมาเช็คให้ชัวร์ว่าเป็นแค่ "รอยร้าว" หรือไม่ เพราะการเจอตั้งแต่ระยะ "ร้าว" มีโอกาสรักษาหายขาดได้โดยไม่ต้องผ่าตัด สูงกว่าระยะ "เลื่อน" มากครับ
ดูแลหลังให้ดีตั้งแต่วันนี้ ดีกว่าต้องมาซ่อมเสาบ้านตอนที่มันพังลงมาแล้วนะครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#Spondylolysis #Spondylolisthesis #กระดูกสันหลังร้าว #กระดูกสันหลังเลื่อน #ปวดหลังในนักกีฬา #ScottyDogSign #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดเอว
References
- Hu SS, Tribus CB, Diab M, Ghanayem AJ. Spondylolisthesis and Spondylolysis. J Bone Joint Surg Am. 2008;90(3):656-71.
- (สรุป: บทความทบทวนความรู้เกี่ยวกับพยาธิสภาพ การวินิจฉัย และการรักษาทั้งแบบผ่าตัดและไม่ผ่าตัดของโรคกระดูกสันหลังแยกและเคลื่อน)
- Standaert CJ, Herring SA. Spondylolysis: a critical review. Br J Sports Med. 2000;34(6):415-22.
- (สรุป: การทบทวนวรรณกรรมเจาะลึกเรื่อง Spondylolysis โดยเฉพาะในกลุ่มนักกีฬา กลไกการเกิด และแนวทางการจัดการ)
- Kalichman L, Kim DH, Li L, Guermazi A, Berkin V, Hunter DJ. Spondylolysis and spondylolisthesis: prevalence and association with low back pain in the adult community-based population. Spine (Phila Pa 1976). 2009;34(2):199-205.
- (สรุป: การศึกษาความชุกของโรคและความสัมพันธ์กับอาการปวดหลังในประชากรทั่วไป เพื่อแยกแยะอาการของทั้งสองภาวะ)
- Gagnet P, Kern K, Andrews K, et al. Spondylolysis and Spondylolisthesis: A Review of the Literature. J Orthop. 2018;15(2):404-407.
- (สรุป: บทความสรุปภาพรวมล่าสุดของโรค ทั้งสาเหตุจากพันธุกรรมและพฤติกรรม รวมถึงแนวทางการรักษาที่เหมาะสมในแต่ละระยะ)
- Cheung JPY, Cheung PWH. Spondylolisthesis: An Evidence-Based Narrative Review. J Orthop Translat. 2019;25:1-12.
- (สรุป: การทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการจำแนกประเภทและความเสี่ยงในการดำเนินโรคของกระดูกสันหลังเคลื่อน)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น