ปวดหลังแบบไหน... แค่ "เมื่อย" แบบไหนคือ "เรื่องใหญ่" เช็กด่วนก่อนเส้นประสาทพัง!
คุณเคยสงสัยไหมครับ? ตื่นเช้ามาแล้วรู้สึกตึง ๆ ที่หลัง หรือนั่งทำงานนาน ๆ แล้วเริ่มเมื่อยล้าจนต้องบิดขี้เกียจ อาการแบบนี้คือความเสื่อมตามวัยที่ "ปกติ" หรือเป็นสัญญาณเตือนภัยว่าหมอนรองกระดูกของคุณกำลังจะ "ปลิ้น" กันแน่? หลายคนแยกไม่ออกจนปล่อยให้อาการลุกลาม จากแค่ปวดเมื่อยธรรมดา กลายเป็นปวดเรื้อรังที่รักษายากในที่สุด
"หมอครับ ผมแค่ปวดหลังเฉย ๆ ทำไมหมอต้องให้ผมตรวจละเอียดขนาดนี้?"
อาทิตย์ก่อนมีคนไข้ผู้หญิงคนหนึ่งชื่อคุณก้อย (นามสมมติ) อายุ 35 ปี เดินยืดตัวตรงแหน็วเข้ามาในห้องตรวจ เธอเล่าว่า "หมอคะ ก้อยปวดหลังมาเป็นเดือนแล้วค่ะ ตอนแรกคิดว่าแค่ปวดเมื่อยเพราะนั่งทำงานนาน เลยไปนวดแผนโบราณมา 3 ครั้ง แต่นวดเสร็จมันไม่ดีขึ้นเลย แถมตอนนี้เริ่มรู้สึกชา ๆ ที่หลังเท้าด้วย ก้อยเริ่มกลัวแล้วค่ะว่ามันจะไม่ใช่แค่ปวดกล้ามเนื้อปกติ"
กรณีของคุณก้อยคือจุดตัดที่สำคัญมากครับ ระหว่าง "ปวดกล้ามเนื้อทั่วไป" กับ "ความผิดปกติของโครงสร้างสันหลัง" ซึ่งถ้าเราแยกแยะได้เร็ว การรักษาจะง่ายและไม่ต้องเจ็บตัวเยอะครับ
แยกให้ชัด: ปวดแบบไหนคือ "ปกติ" (Mechanical Back Pain)
คำว่า "ปกติ" ในทางหมอกระดูก มักหมายถึงการปวดที่เกิดจากการใช้งานกล้ามเนื้อผิดท่า หรือใช้งานหนักเกินไป ซึ่งไม่ใช่โรคอันตรายครับ
- ลักษณะการปวด: ปวดเมื่อย ตึง ๆ บริเวณกล้ามเนื้อข้างกระดูกสันหลัง หรือบริเวณเอว
- จุดสังเกต: มักจะปวดมากตอนขยับตัว หรืออยู่ในท่าเดิมนาน ๆ แต่พอได้พัก นอนราบ หรือกินยาแก้ปวดธรรมดา อาการจะดีขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ระยะเวลา: มักหายเองได้ภายใน 1-2 สัปดาห์ ถ้าเราหยุดพฤติกรรมต้นเหตุ
- สาเหตุ: เกิดจากกล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลัน (Strain/Sprain) จากการก้มหยิบของ หรือยกของหนักเกินกำลัง
สัญญาณเตือน: ปวดแบบไหนที่เรียกว่า "ผิดปกติ"
หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้เกิน 3 ข้อ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนเลยว่ามี "โครงสร้าง" บางอย่างในหลังกำลังมีปัญหาครับ
- ปวดร้าว (Radiating Pain): ปวดจากหลังแล้ววิ่งปร๊าดลงไปที่สะโพก ร้าวลงต้นขา หรือน่อง
- อาการชาหรือยิบ ๆ (Paresthesia): รู้สึกเหมือนมดไต่ หรือเท้าหนา ๆ ชา ๆ เหมือนใส่ถุงเท้าตลอดเวลา
- ปวดกลางคืน (Night Pain): นอนพักแล้วไม่หายปวด หรือปวดจนต้องตื่นกลางดึก
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง: เดินแล้วเท้าจิกพื้นไม่ได้ หรือสะดุดขาตัวเองบ่อย ๆ
- อาการไม่ดีขึ้นเกิน 4-6 สัปดาห์: แม้จะพักและกินยาแล้วแต่อาการยังทรงตัวหรือแย่ลง
เจาะลึกความจริง: ทำไมหลังเราถึงพัง? (Pathogenesis)
โครงสร้างหลังของเราประกอบด้วย กระดูกสันหลัง, หมอนรองกระดูก, และเส้นประสาท เมื่อเราอายุมากขึ้นหรือใช้งานผิดท่า "หมอนรองกระดูก" ที่เคยยืดหยุ่นจะเริ่มสูญเสียน้ำและเตี้ยลง (เสื่อม) จนทำให้พื้นที่ของเส้นประสาทแคบลง หรือถ้ามีแรงกระแทกแรง ๆ ไส้ข้างในหมอนรองกระดูกอาจจะหลุดออกมาทับเส้นประสาทโดยตรง
กระบวนการนี้จะทำให้เกิด "การอักเสบจากสารเคมี" รอบ ๆ เส้นประสาท ร่วมกับ "แรงกดทับเชิงกล" ผลที่ได้คืออาการปวดร้าวรุนแรงที่ทำให้คนไข้หลายคนถึงกับใช้ชีวิตปกติไม่ได้ครับ
การตรวจวินิจฉัย: เมื่อมาพบหมอเราจะเจออะไรบ้าง?
เพื่อให้รู้แน่ชัดว่า "ข้างใน" เกิดอะไรขึ้น หมอจะใช้เครื่องมือดังนี้ครับ:
- การตรวจร่างกาย (Physical Exam): หมอจะทดสอบกำลังกล้ามเนื้อขา และทดสอบการยกขาตึงเพื่อดูว่ามีการระคายเคืองของเส้นประสาทหรือไม่
- เอกซเรย์ (X-ray): ดูความมั่นคงของกระดูกสันหลัง ดูว่ามีกระดูกเคลื่อน (Spondylolisthesis) หรือกระดูกงอกไปทับช่องประสาทไหม
- MRI (Magnetic Resonance Imaging): นี่คือมาตรฐานสูงสุดครับ เห็นหมดเลยว่าหมอนรองกระดูกข้อไหนปลิ้น เส้นประสาทถูกทับกี่เปอร์เซ็นต์ ช่วยให้การรักษาแม่นยำ 100%
- การตรวจเลือด (Lab): ในบางรายที่หมอสงสัยเรื่องการติดเชื้อ หรือโรคพุ่มพวง (SLE) ที่ส่งผลต่อข้อกระดูก หมออาจต้องขอเจาะเลือดดูค่าอักเสบร่วมด้วยครับ
แนวทางการรักษา: เริ่มจากเบาไปหาหนัก
ไม่ต้องกลัวว่าจะต้องผ่าตัดเสมอไปครับ เรามีทางเลือกมากมาย:
- การปรับพฤติกรรม: ปรับท่านั่ง เปลี่ยนเก้าอี้ทำงาน และ "ห้าม" ก้มยกของโดยไม่ย่อเข่าเด็ดขาด
- ยาที่เหมาะสม: ใช้ยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ร่วมกับยาช่วยลดอาการปวดประสาทโดยเฉพาะ
- การฉีดยาด้วย Ultrasound: หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวด์ส่องดูตำแหน่งเส้นประสาทที่อักเสบ แล้วฉีดยาลดอักเสบเข้าตรงจุดนั้นพอดี วิธีนี้ช่วยลดความเสี่ยงจากการฉีดโดนเส้นเลือดและเห็นผลไวมากครับ
- กายภาพบำบัด: ใช้เครื่องมือลดปวด เช่น Laser, Ultrasound และการฝึกกล้ามเนื้อท้องให้แข็งแรงเพื่อมาเป็น "เฝือกธรรมชาติ" ให้กับหลัง
พยากรณ์โรค: จะกลับมาเป็นคนเดิมได้ไหม?
ส่วนใหญ่ (80-90%) กลับมาใช้ชีวิตปกติได้ครับ! แต่ต้องเข้าใจว่ากระดูกสันหลังที่เสื่อมแล้วจะไม่กลับมาใหม่กิ๊กเหมือนเด็กวัยรุ่น การรักษาคือการทำให้ "ความอักเสบหายไป" และ "ป้องกันไม่ให้เป็นเพิ่ม" ถ้าคุณดูแลตัวเองดี ออกกำลังกายกล้ามเนื้อแกนกลางสม่ำเสมอ คุณแทบจะลืมไปเลยว่าเคยปวดหลังครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
หากปล่อยทิ้งไว้จนเส้นประสาทเสียหายถาวร (Cauda Equina Syndrome) อาจทำให้:
- สูญเสียการควบคุมการขับถ่าย
- อวัยวะเพศไม่แข็งตัว (ในผู้ชาย)
- ขาลีบถาวรเดินไม่ได้ หากมีอาการเหล่านี้ร่วมกับปวดหลัง ต้องพบแพทย์ทันทีภายใน 24 ชั่วโมงครับ
สรุป
ปวดหลังที่ "ปกติ" คือปวดกล้ามเนื้อ พักแล้วหาย แต่ถ้าปวดร้าว ชา หรืออ่อนแรง นั่นคือสัญญาณ "ผิดปกติ" จากเส้นประสาท อย่ารอให้ร่างกายนประท้วงจนเดินไม่ไหว การรู้เร็ว รักษาตรงจุด ช่วยให้คุณไม่ต้องจบลงที่เตียงผ่าตัดครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดร้าวลงขา #กระดูกสันหลังเสื่อม #MRIกระดูก #รักษาปวดหลัง #หมอเก่ง #ออฟฟิศซินโดรม #กระดูกสันหลัง #สุขภาพดี
References
- Deyo RA, Weinstein JN. Low Back Pain. New England Journal of Medicine. 2001;344(5):363-70. (สรุป: งานวิจัยพื้นฐานที่แยกแยะอาการปวดหลังแบบทั่วไปและแบบมีพยาธิสภาพร้ายแรง เพื่อวางแนวทางรักษาเบื้องต้น)
- Chou R, Qaseem A, Snow V, et al. Diagnosis and Treatment of Low Back Pain: A Joint Clinical Practice Guideline from the American College of Physicians and the American Pain Society. Annals of Internal Medicine. 2007;147(7):478-91. (สรุป: แนวทางเวชปฏิบัติสากลในการวินิจฉัยและรักษาปวดหลัง โดยเน้นการใช้ยาและการทำกายภาพก่อนการผ่าตัด)
- Hartvigsen J, Hancock MJ, Kongsted A, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet. 2018;391(10137):2356-67. (สรุป: บทความที่ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของปัจจัยทางกายภาพและจิตใจที่มีผลต่ออาการปวดหลังเรื้อรัง)
- Jensen RK, Kongsted A, Kjaer P, Koes B. Diagnosis and treatment of sciatica. BMJ. 2019;367:l6273. (สรุป: อธิบายกลไกการเกิดอาการปวดร้าวลงขา (Sciatica) และการวินิจฉัยแยกโรคที่ถูกต้อง)
- Urits I, Metter N, Sharma M, et al. A Comprehensive Review of Lumbar Spinal Stenosis with Etiology, Epidemiology, and Treatment. Pain and Therapy. 2019;8(2):147-61. (สรุป: ทบทวนสาเหตุและความเสื่อมของกระดูกสันหลังในผู้สูงอายุที่ทำให้ช่องไขสันหลังแคบลง)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น