"ปวดหลังร้าวลงขา (Sciatica) แค่ไหนถึงต้องผ่าตัด? เช็คลิสต์ 3 สัญญาณเตือน"
"หมอครับ...ผมกลัวผ่าตัด ถ้าไม่ผ่า ผมจะเดินไม่ได้ไหม?" นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอเจอแทบทุกวันที่คลินิกครับ
ความเชื่อที่ว่า "เป็นกระดูกทับเส้นต้องผ่าตัดทุกคน" หรือ "ผ่าแล้วจะเดินไม่ได้" เป็นความเข้าใจที่ทำให้หลายคนทนปวด กินยาชุด นวดตอกเส้น จนอาการแย่ลงกว่าเดิม วันนี้หมอเก่งจะพามาเช็คกันให้ชัวร์ครับว่า อาการปวดหลังร้าวลงขาแบบไหนที่รักษาเองได้ และแบบไหนที่เป็น "สัญญาณอันตราย" ที่ต้องรีบให้หมอช่วย ก่อนที่เส้นประสาทจะเสียหายถาวร
"ลุงสมชาย...กับขาที่ไร้ความรู้สึก"
ขอเล่าเรื่อง "ลุงสมชาย" (นามสมมติ) วัย 55 ปี แกเป็นคนขยัน ทำสวนผลไม้ แกรู้สึกปวดหลังร้าวลงขาซ้ายเหมือนไฟช็อตมา 2 เดือน แต่แกทนเอา ซื้อยากินเอง เพราะเพื่อนบ้านบอกว่า "อย่าไปหาหมอนะ เดี๋ยวโดนจับผ่าหลัง"
จนคืนหนึ่ง แกตื่นมาเข้าห้องน้ำแล้วพบว่า "ปัสสาวะไม่ออก" พยายามเบ่งก็ไม่ออก แถมขาซ้ายเริ่มชาจนแตะพื้นไม่รู้สึก ลูกสาวรีบพามาส่งโรงพยาบาล สรุปเคสนี้ต้องผ่าตัดฉุกเฉินครับ เพราะเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงจนระบบขับถ่ายล้มเหลว
เรื่องนี้สอนให้รู้ว่า... การกลัวผ่าตัดจนไม่มาตรวจ อาจน่ากลัวกว่าการผ่าตัดเสียอีกครับ
ความจริง
ข่าวดีที่สุดของวันนี้คือ "คนไข้โรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท 80-90% ไม่ต้องผ่าตัด" ครับ!
ร่างกายเราเก่งมากครับ หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมา (Heriniated Disc) สามารถฝ่อและยุบลงไปได้เองตามธรรมชาติ หรือร่างกายสามารถปรับตัวให้อยู่กับมันได้ ถ้าเราลดการใช้งานและทำกายภาพบำบัดอย่างถูกวิธี การผ่าตัดจึงเป็น "ทางเลือกสุดท้าย" ไม่ใช่ทางเลือกแรกเสมอไป
เจาะลึก: อาการ "ปวดร้าวลงขา" (Sciatica) คืออะไร?
ลองจินตนาการว่ากระดูกสันหลังเราเหมือน "ขนมปังที่มีไส้ครีม" (หมอนรองกระดูก) วางซ้อนกัน โดยมี "สายไฟ" (เส้นประสาท) วิ่งอยู่ด้านหลัง
สาเหตุการเกิดโรค (Pathogenesis): เมื่อเราก้มยกของหนัก หรืออายุมากขึ้น "แป้งขนมปัง" เริ่มกรอบแตก ทำให้ "ไส้ครีม" ทะลักออกมา ไปกดทับ "สายไฟ" ที่ขา
- ถ้ากดเบาๆ: จะรู้สึกปวดเมื่อยที่เอว
- ถ้ากดโดนสายไฟ: จะเกิดไฟฟ้าลัดวงจร คือ อาการปวดแปล๊บเหมือนไฟช็อต วิ่งจี๊ดจากก้น ย้อยลงต้นขา น่อง ไปจนถึงปลายเท้า
อาการทั่วไป:
- ปวดเจ็บลึกๆ ที่แก้มก้น
- ปวดร้าวลงขาข้างใดข้างหนึ่ง (หรือสองข้าง)
- อาการจะเป็นมากเวลา ไอ จาม หรือเบ่งถ่าย (เพราะแรงดันในช่องท้องเพิ่มขึ้น ดันให้หมอนรองกระดูกโป่งไปชนเส้นประสาท)
การตรวจเช็ค (Investigation)
ถ้าคุณเดินเข้ามาหาหมอ หมอจะทำสิ่งเหล่านี้ครับ:
- การตรวจร่างกาย: หมอจะให้คุณนอนหงายแล้วยกขาเหยียดตรง (Straight Leg Raising Test) ถ้ามีเส้นประสาทถูกกดทับ คุณจะยกขาได้ไม่สูง จะรู้สึกปวดตึงร้าวเหมือนไฟช็อตที่ขา
- เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูก ดูความเสื่อม หรือดูกระดูกเคลื่อน (แต่จะไม่เห็นเส้นประสาทหรือหมอนรองกระดูก)
- เอ็มอาร์ไอ (MRI): (พระเอกของงาน) เป็นการสแกนคลื่นแม่เหล็กที่เห็นชัดเหมือนผ่าแตงโมดูข้างใน จะเห็นเลยว่าหมอนรองกระดูกปลิ้นตรงไหน ทับเส้นประสาทมากน้อยเพียงใด การตรวจนี้แม่นยำที่สุดในการวางแผนรักษา
เช็คลิสต์ 3 สัญญาณเตือน (Red Flags) : แบบนี้ต้องผ่าตัด!
ถ้าคุณมีอาการทั่วไป ปวดๆ หายๆ หมอจะให้กินยาและกายภาพก่อน แต่ถ้าคุณมี 3 ข้อนี้ ข้อใดข้อหนึ่ง หมอขอแนะนำให้พิจารณาการผ่าตัด เพื่อกู้คืนการทำงานของเส้นประสาทครับ
1. ขาอ่อนแรงชัดเจน (Motor Weakness)
- อาการ: เดินแล้วขาพับ, กระดกข้อเท้าไม่ขึ้น (Foot drop) เดินแล้วปลายเท้าตบพื้น, หรือขึ้นบันไดไม่ไหว
- ทำไมต้องรีบ: ถ้าปล่อยไว้นาน กล้ามเนื้อจะลีบและเส้นประสาทอาจตายถาวร ต่อให้มาผ่าทีหลัง อาการอ่อนแรงอาจไม่ฟื้นกลับมา 100%
2. ระบบขับถ่ายล้มเหลว (Cauda Equina Syndrome)
- อาการ: ปัสสาวะไม่ออก (ต้องสวน), ปัสสาวะราดโดยไม่รู้ตัว, หรืออุจจาระราด, ร่วมกับอาการชาที่บริเวณรอบทวารหนักและอวัยวะเพศ (Saddle Anesthesia)
- ทำไมต้องรีบ: นี่คือภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์! ต้องผ่าตัดด่วนที่สุดภายใน 24-48 ชั่วโมง ถ้าช้ากว่านี้อาจต้องใส่สายสวนปัสสาวะตลอดชีวิต
3. รักษาเต็มที่แล้ว 6-8 สัปดาห์ แต่อาการ "ไม่ดีขึ้น" หรือ "แย่ลง" (Intractable Pain)
- อาการ: กินยาแก้ปวดตัวแรงก็ไม่หาย, ทำกายภาพบำบัดก็แล้ว, ฉีดยาเข้าโพรงประสาทก็แล้ว แต่ยังปวดจนนอนไม่ได้ ปวดจนใช้ชีวิตไม่ได้
- ทำไมต้องรีบ: การทนปวดนานเกินไป จะเกิดภาวะ "Pain Memory" หรือความจำความปวด ระบบประสาทจะไวต่อความรู้สึกเกินเหตุ และส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตอย่างรุนแรง
แนวทางการรักษา (ถ้ายังไม่ถึงขั้นต้องผ่า)
ถ้าเช็คแล้ว "ไม่มี" 3 สัญญาณข้างบน หมอแนะนำให้เริ่มจาก:
- ปรับพฤติกรรม: เลี่ยงการก้มยกของหนัก เลี่ยงการนั่งพื้น หรือนั่งรถนานๆ
- ยา: ยาแก้ปวดปลายประสาทอักเสบ, ยาลดการอักเสบ (ไม่ใช่แค่พาราเซตามอลธรรมดา)
- กายภาพบำบัด: การดึงหลัง (Traction) ช่วยเปิดช่องว่างกระดูก ลดแรงกดทับได้ดีมาก
- การฉีดยาเข้าโพรงประสาท (Selective Nerve Root Block): เป็นการฉีดยาลดบวมไปที่จุดกดทับโดยตรง ช่วยลดปวดได้ดีและช่วยยืนยันตำแหน่งรอยโรค
แต่ถ้าต้องผ่าตัดจริงๆ...น่ากลัวไหม? ปัจจุบันเทคโนโลยีไปไกลมากครับ มีการผ่าตัดผ่านกล้อง (Endoscopic Spine Surgery) แผลเล็กเท่าปลายนิ้วก้อย (8 มิลลิเมตร) ไม่ต้องตัดเลาะกล้ามเนื้อ เจ็บน้อย ฟื้นตัวไว เดินได้ทันทีหลังผ่า หรือนอนโรงพยาบาลแค่ 1 คืน ก็กลับบ้านได้แล้วครับ
พยากรณ์โรค (Prognosis)
- กลุ่มไม่ผ่าตัด: ส่วนใหญ่อาการจะดีขึ้นใน 4-6 สัปดาห์ แต่อาจมีอาการกำเริบได้ถ้ากลับไปยกของหนัก
- กลุ่มผ่าตัด: อาการปวดร้าวลงขาจะหายไปทันทีหลังผ่าตัด ส่วนอาการชาหรืออ่อนแรงต้องใช้เวลาฟื้นฟูเส้นประสาทอีกระยะหนึ่ง
สรุป
อาการปวดหลังร้าวลงขา (Sciatica) ส่วนใหญ่ "หายเองได้" แต่คุณต้องหมั่นสังเกตตัวเอง จำง่ายๆ ครับ: "ขาไม่มีแรง... เยี่ยวไม่ออก... บอกลาความปวดไม่ได้ (รักษาไม่หาย)" ถ้าเจอ 3 อย่างนี้ ให้รีบปรึกษาแพทย์เฉพาะทางทันที อย่ากลัวการผ่าตัด เพราะเทคโนโลยีสมัยใหม่ปลอดภัยและช่วยคืนชีวิตปกติให้คุณได้ครับ
ดูแลหลังของคุณวันนี้ เพื่อให้ขาทั้งสองข้างพาคุณเดินไปข้างหน้าได้ตลอดชีวิตครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลังร้าวลงขา #หมอนรองกระดูกทับเส้น #Sciatica #ผ่าตัดกระดูกสันหลัง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดเอว #กระดูกเสื่อม #ผ่าตัดส่องกล้อง
References (อ้างอิง)
- Kreiner DS, et al. North American Spine Society (NASS) Clinical Guidelines for Diagnosis and Treatment of Lumbar Disc Herniation with Radiculopathy. Spine J. 2014.
- (สรุป: แนวทางมาตรฐานระดับโลก ระบุว่าการผ่าตัดแนะนำเมื่อมีอาการทางระบบประสาทที่รุนแรงขึ้น หรือรักษาแบบประคับประคองแล้วไม่หายใน 6 สัปดาห์)
- Peul WC, et al. Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. N Engl J Med. 2007.
- (สรุป: งานวิจัยชื่อดังที่เปรียบเทียบคนผ่าตัดกับไม่ผ่าตัด พบว่าในระยะ 1 ปี ผลลัพธ์ใกล้เคียงกัน แต่กลุ่มผ่าตัดหายปวดเร็วกว่าในระยะแรก)
- Bailey CS, et al. Persistent Sciatica: Surgery vs. Non-Operative Care. N Engl J Med. 2020.
- (สรุป: การศึกษานี้พบว่าในคนไข้ที่เป็น Sciatica เรื้อรังเกิน 4 เดือน การผ่าตัดช่วยลดปวดและเพิ่มคุณภาพชีวิตได้ดีกว่าการทนรักษาแบบไม่ผ่าตัดต่อไป)
- Deyo RA, Mirza SK. Herniated Lumbar Intervertebral Disk. N Engl J Med. 2016.
- (สรุป: บทความทบทวนความรู้ที่เน้นย้ำเรื่อง Cauda Equina Syndrome ว่าเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบผ่าตัด)
- Jacobs WC, et al. Surgical techniques for sciatica due to herniated disc: a systematic review. Eur Spine J. 2011.
- (สรุป: การเปรียบเทียบเทคนิคผ่าตัด พบว่าการผ่าตัดผ่านกล้อง (Endoscopic/Microscopic) ให้ผลดีเท่าการผ่าตัดเปิดแผลใหญ่ แต่ฟื้นตัวเร็วกว่า)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น